1
00:00:46,311 --> 00:00:51,740
Myndefnið í þessari heimildarmynd
eru ekki einangruð atvik.

2
00:00:54,811 --> 00:00:58,676
All myndefnið er tekið upp í
Ástralíu, nema annað sé tekið fram.

3
00:00:58,811 --> 00:01:01,676
En í flestum tilvikum endurspeglar myndin

4
00:01:01,701 --> 00:01:04,528
framleiðslustaðla hjá vestrænum ríkjum.

5
00:01:04,550 --> 00:01:07,287
Flest fólk telur sig
vera dýravini.

6
00:01:09,807 --> 00:01:11,891
Við skynjum þau ekki sem hluti

7
00:01:12,123 --> 00:01:14,919
heldur sem flóknar verur sem
við deilum plánetunni með,

8
00:01:15,974 --> 00:01:16,974
lífi okkar,

9
00:01:18,004 --> 00:01:19,004
og heimilum okkar.

10
00:01:20,083 --> 00:01:21,977
Við gleðjumst af ánægju þeirra,

11
00:01:22,407 --> 00:01:24,140
við engjumst yfir sársauka þeirra

12
00:01:24,880 --> 00:01:27,881
fögnum gáfum þeirra og sjálfstæði

13
00:01:28,054 --> 00:01:30,212
þegar við bjóðum þau velkomin í fjölskylduna,

14
00:01:30,317 --> 00:01:32,810
eða dáumst að þeim í sýnu náttúrulega umhverfi.

15
00:01:33,200 --> 00:01:38,747
Sú hugsun að skaða þau eða vera valdur að
þjáningu þeirra að óþörfu er, fyrir marga, óbærileg.

16
00:01:39,155 --> 00:01:42,288
Þannig að fyrir þau sem fæða,
klæða eða skemmta okkur,

17
00:01:42,445 --> 00:01:44,931
veljum við að fylgja þeirri frásögn

18
00:01:44,956 --> 00:01:47,780
 sem takmarkar eða gerir að engu þjáningu þeirra.

19
00:01:48,132 --> 00:01:52,065
Fagurt fjölskyldubúið og
táknræni, alúðlegi bóndinn.

20
00:01:53,073 --> 00:01:58,010
Mannúðarfullur og sársaukalaus endir,
lágt gjald borgað af gleði fyrir gott líf.

21
00:01:59,006 --> 00:02:01,406
Fyrirkomulag af gagnkvæmum ávinningi.

22
00:02:03,184 --> 00:02:06,717
Hulin í þessari frásögn,
bæði fyrir fyrir sjón og huga,

23
00:02:06,742 --> 00:02:10,109
hætta þau að vera einstaklingar.
Flest þekkt aðeins sem búfénaður,

24
00:02:10,134 --> 00:02:14,284
andlitslausar framleiðslueiningar í
kerfi af óskiljanlegri stærðargráðu,

25
00:02:14,300 --> 00:02:17,737
undanskilin lögum um þá grimmd sem
vernda gæludýrin okkar.

26
00:02:18,472 --> 00:02:21,085
Þjáning þeirra,
óséð og óheyrð.

27
00:02:21,640 --> 00:02:25,342
Gildi þeirra eingöngu ákvarðað útfrá
nytsemi þeirra fyrir mannkynið,

28
00:02:25,400 --> 00:02:28,600
réttlætt af trú á
okkar eigin yfirburðum

29
00:02:28,626 --> 00:02:30,785
og þeirri hugmynd að
mætti fylgi réttur.

30
00:02:31,198 --> 00:02:33,798
Hugmynd sem við verðum að draga í efa.

31
00:04:37,850 --> 00:04:41,983
Uppúr 1960 voru um
50.000 svínabú í Ástralíu.

32
00:04:42,929 --> 00:04:45,233
Í dag eru þau færri en 1400.

33
00:04:45,258 --> 00:04:49,646
Engu að síður hefur heildarfjölda svína
sem eru ræktuð og slátruð fyrir mat aukist.

34
00:04:51,395 --> 00:04:57,407
Síðan 2015 voru 49 býli sem hýstu 60%
af öllum svínum í landinu.

35
00:05:04,799 --> 00:05:08,093
Flest svín ræktuð fyrir mat hefja
lífið í fæðingarbúri,

36
00:05:08,601 --> 00:05:10,701
lítil stýja með miðlægu búri,

37
00:05:10,726 --> 00:05:14,123
hönnuð til þess að leyfa grísunum
að nærast frá móður sinni, gylltunni,

38
00:05:14,148 --> 00:05:16,818
en á sama tíma koma í veg
fyrir að hún geti hreyft sig.

39
00:05:22,154 --> 00:05:24,568
Tíðni andvana og veikra grísa

40
00:05:24,593 --> 00:05:27,802
eykst vanalega með hverri fæðingu
þegar líkamar gylltanna verða

41
00:05:27,827 --> 00:05:32,131
minna hæfir til þess að takast á við þær
stóru fæðingar sem iðnaðurinn hvetur til.

42
00:05:32,818 --> 00:05:38,029
Á milli 10-18% af grísum sem fæðast á lífi
deyja áður en þeir hætta að nærast á móðurmjólk,

43
00:05:38,054 --> 00:05:41,064
láta undan fyrir sjúkdómum,
Hungri og ofþornun

44
00:05:41,495 --> 00:05:44,826
eða eru kramdir óvart af
innilokaðri móður þeirra.

45
00:05:58,980 --> 00:06:02,096
Inn í þessum dauðatölum eru
veikburða grísir

46
00:06:02,121 --> 00:06:05,846
sem eru taldir fjárhagslega
óhagkvæmir og drepnir af starfsfólki.

47
00:06:28,805 --> 00:06:32,930
Þeir sem lifa af fyrstu daganna
eru afskræmdir án verkjalyfja,

48
00:06:32,957 --> 00:06:36,018
halar þeirra og tennur klipptir
til þess að minnka kannibalisma...

49
00:06:39,337 --> 00:06:44,804
og hlutar skornir af eyrum þeirra,
eða klippt inn í þau, til merkingar.

50
00:06:46,177 --> 00:06:49,388
Þeir eru teknir frá móður sinni
í kringum 3-5 vikna aldur.

51
00:06:51,897 --> 00:06:55,564
Flestir mæta örlögum sýnum með
slátrun 5 mánuðum síðar.

52
00:07:10,092 --> 00:07:15,170
Þegar þeir eldast eru þeir fluttir í
Vaxtarstíur og þröngvað saman í eigin úrgangi.

53
00:07:37,190 --> 00:07:41,991
Sumum kvenkyns svínum er haldið til hliðar til
þess að taka við gylltunum í ræktunarferlinu,

54
00:07:42,043 --> 00:07:46,299
vandlega valdar fyrir álitinn hæfileika
þeirra til að geta fræmkvæmt stórar fæðingar.

55
00:07:47,566 --> 00:07:51,420
Flest svínabú notast við gervifrjóvgun
frekar en náttúrlega æxlun,

56
00:07:51,444 --> 00:07:56,005
þar sem það gefur færi á að þunga
30-40 kvenkyns svín frá einum gelti.

57
00:07:56,130 --> 00:07:58,916
Vinnumenn safna sæðinu
með því að fróa göltunum,

58
00:08:00,538 --> 00:08:04,678
og koma því svo innan í gylltuna
í gegnum rör þekkt sem svínastorkur.

59
00:08:16,033 --> 00:08:20,136
Geltir eru samt notaðir til þess að espa
kvenkynið fyrir sæðingu,

60
00:08:20,163 --> 00:08:22,405
en komið er í veg fyrir raunverulega æxlun.

61
00:08:32,725 --> 00:08:36,843
Þegar þungunin er staðfest er gylltan færð
inn í eina af tveimur gerðum af hýsingu

62
00:08:36,895 --> 00:08:39,431
í gegnum alla 16 vikna meðgönguna.

63
00:08:41,913 --> 00:08:45,959
Gylltubásar eru einstaklingsbúr þar sem,
eins og í fæðingarbúrunum,

64
00:08:46,005 --> 00:08:49,315
geta gylltunar bara tekið eitt eða
tvö skref áfram eða afturábak

65
00:08:49,340 --> 00:08:50,893
og geta ekki snúið sér við.

66
00:08:52,377 --> 00:08:56,179
Þó það sé smám saman verið að fasa
þeim út af flestum svínabúum í Ástralíu

67
00:08:56,200 --> 00:09:00,686
þá eru gylltubásar algerlega löglegir og því
fylgja engin viðurlög að halda gyltunum þar

68
00:09:00,739 --> 00:09:03,525
lengur en sjálfsetta
takmarkið sem eru 5 dagar.

69
00:09:03,895 --> 00:09:08,010
Þetta er líkt hinu meinta „banni“
af gylltubásum í Evrópusambandinu

70
00:09:08,036 --> 00:09:11,199
sem í raun leyfir allt að 4
vikur í þeim fyrir hverja meðgöngu.

71
00:09:11,864 --> 00:09:13,960
Þegar þau hafa val þá losa svín úrgang

72
00:09:13,980 --> 00:09:16,167
fjarri frá þeim stað sem þau sofa og borða.

73
00:09:18,875 --> 00:09:23,030
Þessi öfgafulla innilokun hefur
verulega slæmar sálrænar afleiðingar.

74
00:09:28,211 --> 00:09:29,977
Hinn valmöguleikinn, hóphýsing,

75
00:09:30,016 --> 00:09:33,232
pakkar þunguðum svínum inn
í litlar steyptar stíur.

76
00:09:36,761 --> 00:09:40,475
Skortur á plássi og áreiti getur
valdið árásargirni hjá svínunum.

77
00:09:47,049 --> 00:09:50,193
Þau sem falla í frárennsliskerfið
í gegnum göt í gólfinu

78
00:09:50,218 --> 00:09:53,650
eru skilin eftir til að svelta
eða drukkna í rennsli úrgangsins.

79
00:09:56,590 --> 00:09:58,355
Viku fyrir fæðingu,

80
00:09:58,375 --> 00:10:00,777
eru þær færðar inn í fæðingarbúrin,

81
00:10:00,990 --> 00:10:03,574
þar sem þær dúsa næstu 4-6 vikurnar.

82
00:10:06,859 --> 00:10:09,783
Hreyfingarleysið veikir
vöðva gylltunnar að því marki

83
00:10:09,808 --> 00:10:12,452
að hún á erfitt með að
standa upp eða leggjast niður.

84
00:10:13,155 --> 00:10:17,941
Til að takmarka vöfðahrörnun er hún þvinguð
til þess að standa upp einu sinni á dag.

85
00:10:24,194 --> 00:10:27,230
Hún fær núningssár frá
hörðu yfirborðinu…

86
00:10:30,306 --> 00:10:33,059
eða líffærasig og sýkingar
útaf líkamlegu álagi

87
00:10:33,084 --> 00:10:36,380
vegna endurtekinna fæðinga
og bágra aðstæðna…

88
00:10:43,350 --> 00:10:45,782
… sem getur einnig leitt til lömunar

89
00:10:45,807 --> 00:10:49,189
sem kemur í veg fyrir að hún nái til
matar og vatns við enda búrsins…

90
00:10:56,768 --> 00:10:59,100
… eða getur jafnvel leitt til dauða í búrinu.

91
00:11:03,944 --> 00:11:08,200
Hjálparvana horfir hún á þegar
grísirnir hennar verða veikir og deyja,

92
00:11:12,254 --> 00:11:16,235
eða eru afskræmdir og misnotaðir þangað
til þeir eru teknir í burtu frá henni.

93
00:11:33,870 --> 00:11:36,795
Hún mun þola þetta ferli
fjórum sinnum yfir tvö ár

94
00:11:36,820 --> 00:11:39,221
áður en henni er skipt út
og send í slátrun,

95
00:11:39,246 --> 00:11:41,189
eða drepin og hent á staðnum.

96
00:12:15,009 --> 00:12:19,696
Hugtakið „ræktuð í frjálsagöngu“ þýðir eingöngu
að svínin eru fædd úti í litlum kofum,

97
00:12:19,837 --> 00:12:22,259
en eyða síðan restinni
af ævinni í skúrum,

98
00:12:22,357 --> 00:12:27,412
þar sem þau þola sömu þrengsli, heilsu-
og atferlisvandamál eins og á öðrum búum,

99
00:12:27,429 --> 00:12:29,888
á meðan þau eru á kafi í eigin úrgangi.

100
00:12:36,221 --> 00:12:41,130
Með getu til að lifa í 10-12 ár eru
flest svín drepin aðeins 5-6 mánaða gömul,

101
00:12:41,156 --> 00:12:43,451
troðið í flutningsbíla í svínabúinu

102
00:12:43,476 --> 00:12:46,022
og oft keyrð langar vegalengdir
að sláturhúsinu,

103
00:12:46,047 --> 00:12:50,128
án matar, vatns eða verndar
frá miklum hita eða kulda.

104
00:12:54,682 --> 00:12:58,666
Í sláturhúsinu bíða þau í litlum,
steyptum eða málm, geymslustíum,

105
00:12:58,691 --> 00:13:03,738
yfirleitt yfir nótt, enn án matar og
með takmarkað eða ekkert aðgengi að vatni.

106
00:13:07,518 --> 00:13:10,334
Um morgunin er þeim smalað
með valdi á drápsgólfið,

107
00:13:11,120 --> 00:13:13,101
oft með rafmagnsskafti.

108
00:14:11,958 --> 00:14:14,892
Algengasta aðferðin við að rota
og drepa svín í Ástralíu,

109
00:14:14,917 --> 00:14:19,806
notuð í öllum helstu sláturhúsum og lofsunginn
sem „mannúðlegasta“ og skilvirkasta leiðin,

110
00:14:19,831 --> 00:14:21,888
er koltvíoxið gasklefinn.

111
00:14:24,520 --> 00:14:29,168
Kerfi búið snúningsbúrum lækkar 2-3 svín
í einu, öll með fullri meðvitund,

112
00:14:29,193 --> 00:14:31,251
niður í þétt gasið,

113
00:14:31,767 --> 00:14:35,693
sem brennir augu þeirra,
nasir, afhol, háls og lungu

114
00:14:35,718 --> 00:14:37,384
á meðan það kæfir þau.

115
00:15:29,702 --> 00:15:33,619
Minni þéttleiki af koltvíoxíð
myndi valda minni sársauka og stressi,

116
00:15:33,719 --> 00:15:36,550
en tekur mun lengri tíma til
að gera svínin meðvitundarlaus,

117
00:15:36,629 --> 00:15:38,849
sem gerir það fjárhagslega óhagstætt.

118
00:15:40,016 --> 00:15:43,219
Gyllturnar eru sendar í
gasklefann ein í einu.

119
00:15:49,816 --> 00:15:52,338
Vegna stærðar þeirra er gasið
ekki eins skilvirkt,

120
00:15:52,676 --> 00:15:54,752
og sumar koma út með
meðvitund að hluta,

121
00:15:54,777 --> 00:15:57,674
og eru þá einnig stuðaðar
með rafmagni eftirá.

122
00:15:58,655 --> 00:16:00,472
Efitr að vera ýtt út
við hina hliðina,

123
00:16:00,497 --> 00:16:02,941
eru svínin skorin á háls
og þeim blæðir út.

124
00:16:19,665 --> 00:16:22,734
Rotun með rafmagni, notuð í
smærri sláturhúsum,

125
00:16:22,789 --> 00:16:24,697
er mun líklegri til að mistakast.

126
00:16:55,281 --> 00:16:59,287
Rangur straumur, staðsetning,
eða lengd,

127
00:16:59,520 --> 00:17:01,807
eða takast ekki að skera
hálsinn nógu fljótt,

128
00:17:02,570 --> 00:17:05,781
getur valdið að svínið er eingöngu
lamað og getur ekki hreyft sig

129
00:17:05,918 --> 00:17:08,038
á meðan það getur enn
fundið fyrir sársauka,

130
00:17:09,334 --> 00:17:11,755
eða komið til meðvitundar
meðan því blæðir út.

131
00:17:29,021 --> 00:17:33,570
Blikk augna og taktfastur andardráttur
eru sterk merki meðvitundar.

132
00:17:37,524 --> 00:17:40,372
Eitt af öðru eru þau felld
fyrir framan hvert annað.

133
00:17:56,176 --> 00:18:00,048
Pinnabyssur er annar möguleiki
notaður í minni slátuhúsum.

134
00:18:00,667 --> 00:18:04,033
Ein gerð byssunnar skýtur pinna í
gegnum höfuðkúpu dýrsins

135
00:18:04,088 --> 00:18:05,645
til að skemma heilann varanlega,

136
00:18:05,723 --> 00:18:07,888
og koma í veg fyrir að þau nái meðvitund.

137
00:18:08,161 --> 00:18:12,664
á meðan önnur tegund byssunnar veldur
bitlausu höggi líkt og hamar.

138
00:18:33,070 --> 00:18:36,128
Skilvirk rotun krefst þess að byssan
sé beitt rétt

139
00:18:36,161 --> 00:18:37,640
og rétt staðsett á höfðinu,

140
00:18:37,862 --> 00:18:40,418
sem getur reynst erfitt ef
höfuðið er ekki skorðað.

141
00:18:56,963 --> 00:18:59,709
Eftir að hafa orðið vitni
af drápum félaga sinna,

142
00:18:59,734 --> 00:19:02,990
eða eftir að hafa fundið
blóðfnykinn frá gólfinu,

143
00:19:03,010 --> 00:19:06,110
eru þau óviljug til þess
að stíga inn í byssuboxið.

144
00:19:44,663 --> 00:19:48,341
Pinnabyssan er minna skilvirk á
stærri svín, eins og gyltunar.

145
00:19:58,467 --> 00:20:01,152
Fyrir þær má nota riffil sem valkost.

146
00:20:01,386 --> 00:20:04,860
Í þessum tilvikum er nákvæmni
jafnvel enn vandasamari.

147
00:20:39,600 --> 00:20:44,191
Eftir að hafa blætt út er svínunum komið
ofaní tanka af brennandi heitu vatni

148
00:20:44,225 --> 00:20:47,439
til þess að mýkja húðina þeirra
og fjarlægja bursta og hár.

149
00:20:54,375 --> 00:20:58,058
Þau sem hafa ekki verið rotuð og
drepin rétt deyja loks við drukknun.

150
00:21:51,396 --> 00:21:55,563
Afgangsefnin - húðirnar, beinin,
hófar, innyfli og fita -

151
00:21:55,652 --> 00:21:59,056
eru ferjuð í bræðslusmiðjuna
þar sem þeim er umbreytt í feiti

152
00:21:59,111 --> 00:22:02,537
til að nota í mat, sápur,
sleipiefni og lífrænt eldsneyti,

153
00:22:02,571 --> 00:22:05,150
eða breytt í aðrar vörur eins og gelatín.

154
00:22:06,200 --> 00:22:09,420
Villt svín fengu fyrst kynni af
Ástralíu með Fyrsta Flotanum,

155
00:22:09,517 --> 00:22:12,150
og tilehyra nú um 40% af landinu,

156
00:22:12,161 --> 00:22:14,527
aðallega í Queensland og New South Wales.

157
00:22:14,913 --> 00:22:19,064
"Pig dogging" er hefðbundin aðferð þar
sem þjálfuðum árásargjörnum hundum er sleppt

158
00:22:19,098 --> 00:22:21,410
til að finna, elta og særa lifandi svín,

159
00:22:21,670 --> 00:22:22,827
halda þeim föstum niðri

160
00:22:22,852 --> 00:22:26,960
þangað til veiðimönnunum tekst að
ná þeim og ljúka þeim af með hnífi.

161
00:23:06,125 --> 00:23:08,651
Jafnvel þótt villt svín
séu yfirlýst meindýr,

162
00:23:08,687 --> 00:23:12,251
þá er ekki óalgengt að veiðimenn
sleppi ungum grísum inn í þjóðgarða

163
00:23:12,330 --> 00:23:14,271
svo þeir geti komið síðar og veitt þá.

164
00:23:39,888 --> 00:23:43,337
Líf varphænsna byrjar
í útungunarstöðinni.

165
00:23:45,106 --> 00:23:50,706
Eggjum sem safnað er frá foreldrinu eru
geymd, ræktuð og klekjast út eftir 31 dag.

166
00:24:06,171 --> 00:24:10,054
Ungarnir eru flokkaðir eftir
kyni á aðskilin færibönd.

167
00:24:10,148 --> 00:24:13,650
Hér í stærsta utungunarbúi Ástralíu
hafa ungarnir verið erfðabreyttir

168
00:24:13,675 --> 00:24:18,160
þannig kynin eru af ólíkum lit,
sem gefur færi á fljótri flokkun.

169
00:24:18,372 --> 00:24:20,972
Óhæfir til þess að framleiða egg

170
00:24:21,000 --> 00:24:24,018
og af allt öðrum stofni en kjúklingar
sem notaðir eru fyrir kjöt

171
00:24:24,043 --> 00:24:26,473
þá er litið á karlkyns unga
sem ónothæfa afurð,

172
00:24:26,498 --> 00:24:29,770
sem og kvenkyns ungar sem álitnir
eru vera afskræmdir eða veikburða.

173
00:24:29,968 --> 00:24:33,113
Þessir ungar eru flokkaðir
frá heilbrigðum kvenkyns ungum

174
00:24:33,138 --> 00:24:38,160
fyrsta dag lífs síns, og sendir
í iðnaðarblandara eða tætara.

175
00:24:46,271 --> 00:24:51,070
Þessi aðferð er lögleg og
talin mannúðleg af RSPCA.

176
00:24:52,227 --> 00:24:55,227
Minni utungunarstöðvar
nota koltvíoxið gas

177
00:24:55,247 --> 00:24:58,014
eða einfaldlega kæfa
ungana með plastpokum.

178
00:24:59,647 --> 00:25:01,030
Öll eggjabú sem þau sem nota

179
00:25:01,055 --> 00:25:05,678
búr, hlöður, frjálsagöngu,
lífræna vottun og samþykki RSPCA

180
00:25:05,812 --> 00:25:07,832
drepa karlkyns unga,

181
00:25:07,899 --> 00:25:11,632
en heildartalan er um það bil 12
milljón á ári í Ástralíu.

182
00:25:25,507 --> 00:25:30,441
Á meðan halda heilbrigðu kvenkyns
ungarnir í sársaukafulla afgoggun.

183
00:25:30,668 --> 00:25:34,061
Hænur eru afgoggaðar til að minnka
skaðan sem þær geta valdið

184
00:25:34,073 --> 00:25:36,800
hvor annari í innilokun eggjabúa.

185
00:25:41,707 --> 00:25:45,858
Ungunum er síðan staflað í bakka
og fluttir yfir á uppeldisbýli,

186
00:25:45,883 --> 00:25:49,024
þar sem þeir eru í 4 mánuði
þangað til þeir byrja að verpa eggjum.

187
00:25:50,669 --> 00:25:53,727
Örfáum karlkynsungum er
hlíft við tætaranum

188
00:25:53,851 --> 00:25:57,143
til þess að þjónusta okkur, ásamt
völdum hænum, sem foreldrar,

189
00:25:57,168 --> 00:25:59,646
eða til  frjóvgunar á eggjunum
fyrir stöðvarnar.

190
00:26:00,470 --> 00:26:03,553
Hinar hænurnar eru sendar á
eggjabú um gjörvalt landið.

191
00:26:23,178 --> 00:26:28,769
12 milljón af þeim 18 milljón
varphænum, á hverjum tíma í Ástralíu,

192
00:26:29,028 --> 00:26:30,894
eru hýst í búrum.

193
00:26:31,460 --> 00:26:37,171
Hvert skýli hýsir allt að 100.000
hænur, með milli 4 og 20 hænur í búri,

194
00:26:37,914 --> 00:26:41,786
og fær hver hæna svæði sem er
minna en A4 blað.

195
00:26:41,811 --> 00:26:46,051
Þær geta ekki teygt vængina né
sýnt nokkur náttúruleg atferli

196
00:26:46,132 --> 00:26:49,068
eins og að baða sig í ryki,
setið á greinum eða leitað að æti.

197
00:26:55,091 --> 00:26:58,852
Vegna áratuga beitingu á
genabreytingum og kynbótum,

198
00:26:58,929 --> 00:27:03,562
þá verpa þær eggi nær daglega
eða allt að 330 eggjum á ári,

199
00:27:03,642 --> 00:27:06,733
miðað við um 10-15 sem
villt hæna myndi verpa.

200
00:27:07,267 --> 00:27:11,606
Þegar þær eldast þá hafa bágar aðstæður
og líkamleg streita vegna mikils varps

201
00:27:11,629 --> 00:27:16,040
slæmar afleiðingar á heilsu þeirra, eins og
sést þegar þær smám saman tapa fjöðrunum sínum

202
00:27:16,253 --> 00:27:19,586
og fölnandi kamb sem gefur
til kynna blóðleysi.

203
00:27:20,476 --> 00:27:22,518
Dauðsföll inn í búrunum eru algeng,

204
00:27:22,574 --> 00:27:27,016
og vegna stærðar verksmiðjanna er oft
ekki tekið eftir þeim í langan tíma

205
00:27:27,268 --> 00:27:30,828
sem þvingar hinar hænurnar að lifa
ofan á rotnandi líkunum.

206
00:27:31,617 --> 00:27:36,460
Nýrri búrakerfi safna úrganginum
á færibönd undir búrunum,

207
00:27:36,525 --> 00:27:39,431
en eldri kerfi leyfa úrganginum
að staflast upp fyrir neðan.

208
00:27:44,877 --> 00:27:49,877
Fuglum sem tekst að flýja búrin eru skildir
eftir til að deyja í þessum mykjuhaugum.

209
00:27:53,525 --> 00:27:58,042
Við 18 mánaða aldur, eftir að hafa búið í
búrinu í meir en ár, hefur eggjaframleiðnin

210
00:27:58,067 --> 00:28:01,267
dalað töluvert, nóg til þess að
þær eru sagðar vera „eyddar“.

211
00:28:01,549 --> 00:28:05,790
Þær eru „grisjaðar“ - togaðar úr
búrunum og troðið í bakka,

212
00:28:05,835 --> 00:28:08,964
sem leiðir oft til beinbrota
vegna harðskeyttra handbragða.

213
00:28:18,712 --> 00:28:22,272
Þær eru annaðhvort gasaðar til dauða
og síðan grafnar eða urðaðar,

214
00:28:22,461 --> 00:28:26,824
eða sendar í slátuhúsið, og
skipt út fyrir 4 mánaða gamlar hænur.

215
00:28:29,492 --> 00:28:31,571
Þangað til 2016.

216
00:28:31,583 --> 00:28:35,500
voru engir alþjóðlegir staðlar um hvaða
egg mætti kalla sem frjálsagöngu.

217
00:28:35,567 --> 00:28:39,453
Í dag eru frjálsagönguhænur hafðar
úti við hámarksþéttleika

218
00:28:39,465 --> 00:28:43,069
sem nemur 10.000 hænur á hektara
- ein á fermetra -

219
00:28:43,094 --> 00:28:46,487
en þær eyða þó mestum tíma sínum
pakkaðar þétt saman í stórum skúrum.

220
00:28:52,250 --> 00:28:56,703
Hænsnum er eðlislægt að mynda og lifa innan
félagslegs stigveldis þekkt sem goggunarröð,

221
00:28:56,748 --> 00:29:00,140
en geta einungis þekkt um 100 önnur hænsn.

222
00:29:00,218 --> 00:29:03,168
Í skúrum eða girt af með
þúsundum annarra fugla,

223
00:29:03,202 --> 00:29:06,838
leiðir vanhæfni þeirra til að viðhalda
goggunarröðinni til glundroða.

224
00:29:06,861 --> 00:29:09,780
Veikburða fuglarnir eru áreittir
með enga leið til að flýja.

225
00:29:09,911 --> 00:29:11,629
Sjúkdómar dreifast hratt.

226
00:29:12,872 --> 00:29:18,925
Fuglaflenslufaraldur í frjálsu eggjabúi
í New South Wales árið 2013,

227
00:29:18,981 --> 00:29:21,328
talinn hafa smitast frá villtum öndum,

228
00:29:21,348 --> 00:29:24,568
leiddi til lógunar á yfir 400.000 hænum.

229
00:29:26,037 --> 00:29:30,847
Mörg stærri bú með frjálsar hænur
hafa einnig hænur í búrum á sömu eign,

230
00:29:30,986 --> 00:29:34,144
þar sem eggin frá báðum stöðum
enda í sömu pökkunarstöðinni.

231
00:29:34,508 --> 00:29:39,189
Greining frá 2009 úr gögnum frá
eggjaiðnaðinum gaf til kynna að allt að

232
00:29:39,214 --> 00:29:44,327
eitt af sex eggjum sem seld voru sem
„frjálsagönguegg“ komu frá búrhænum.

233
00:29:46,008 --> 00:29:47,703
Eins og með búrhænur

234
00:29:47,760 --> 00:29:51,766
þá eru frjálsagönguhænur sendar í
slátrun frá aðeins 18 mánaða aldri,

235
00:29:51,933 --> 00:29:54,725
mun styttra en þeirra 10 ára
náttúrlega ævilengd.

236
00:29:57,095 --> 00:30:01,580
Í sláturhúsinu eru hænurnar hengdar
á hvolf á færanlega línu.

237
00:30:09,925 --> 00:30:13,675
Þeim er lækkað niður í bað af
rafmögnuðu vatni til að rota þær

238
00:30:13,700 --> 00:30:16,814
áður en háls þeirra er skorin
af sjálfstýrðum hníf,

239
00:30:17,203 --> 00:30:20,595
en ef þær lifta hausnum,
geta þær sloppið við rotunarbaðið,

240
00:30:20,966 --> 00:30:22,996
og mæta hnífnum með fulla meðvitund

241
00:30:27,223 --> 00:30:30,917
og drukkna á endanum í sjóðandi
vatninu seinna í ferlinu.

242
00:30:35,519 --> 00:30:39,638
Sláturhænurnar enda að miklu leiti
sem lággæða kjúklinga kjötvörur

243
00:30:39,663 --> 00:30:44,375
eins og hakk, eða umbreytt í
alifugla máltíð fyrir gæludýr

244
00:30:44,409 --> 00:30:46,716
eða sem fóður fyrir búdýr.

245
00:31:10,527 --> 00:31:13,011
Kjúklingar aldir fyrir kjöt,
(kallaðir broilers),

246
00:31:13,034 --> 00:31:14,596
eru stærra kyn en varphænur,

247
00:31:14,621 --> 00:31:18,412
hannaðir í gegnum mannlega íhlutun
til þess að vaxa hratt og ná gífurlegri stærð.

248
00:31:20,838 --> 00:31:23,360
Stutt ævi þeirra byrjar í
kjúklinga útungunarstöð.

249
00:31:26,478 --> 00:31:28,974
Þó bæði kyn séu notuð í
þessum iðnaði,

250
00:31:28,990 --> 00:31:31,457
þá nota útungunarstöðvarnar
einnig tætara

251
00:31:36,134 --> 00:31:37,499
eða gasklefa,

252
00:31:37,524 --> 00:31:40,950
fyrir veika eða afmyndaða fugla sem
ekki er reiknað með að nái sláturþyngd.

253
00:32:54,098 --> 00:32:58,159
Dagsgamlir fuglar sem fá að lifa
eru færðir yfir á uppvaxtarbýli.

254
00:33:43,985 --> 00:33:48,032
Síðan 2016 voru 530
kjúklingabú í Ástralíu,

255
00:33:48,057 --> 00:33:52,965
sem saman hýstu á hverjum tíma
um 90 milljón fugla.

256
00:33:53,667 --> 00:33:56,238
Hver skúr heldur 40 til 60 þúsund.

257
00:33:59,004 --> 00:34:03,266
Fyrstu vikuna er 4-6%
dánartíðni eðlileg,

258
00:34:03,370 --> 00:34:08,987
sem telur 1600 til 3600 dauða unga
á hvern kofa, um 200-500 daglega.

259
00:34:12,052 --> 00:34:14,974
Þorri þeirra verða fundnir
dauðir af vinnufólki,

260
00:34:14,998 --> 00:34:19,410
aðrir sem virðast veikir eða slasaðir
verða drepnir eða kastað út lifandi.

261
00:35:47,843 --> 00:35:51,156
Þegar þeir vaxa fylla þeir fljótlega
út í plássið í skúrnum,

262
00:35:51,181 --> 00:35:53,777
og lifa á meðal uppsöfnun
af þeirra eigin úrgangi.

263
00:36:00,754 --> 00:36:04,224
Dánartíðnin lækkar, en dauðsföll
eiga sér samt stað reglulega.

264
00:36:16,964 --> 00:36:20,481
Stutt frá skúrunum er líkunum
safnað saman og þau urðuð.

265
00:36:54,951 --> 00:36:58,179
Kynbætur, skortur á hreyfingu
vegna þéttleika,

266
00:36:58,219 --> 00:37:02,475
gerviljós og mikil notkun af
sýklalyfjum sem eykur fóðurneyslu,

267
00:37:02,547 --> 00:37:04,531
hefur leitt til þess að nútíma kjúklingar

268
00:37:04,551 --> 00:37:08,418
ná 3 kg sláturþyngd á aðeins 35 dögum,

269
00:37:09,157 --> 00:37:13,747
sem er veruleg aukning frá
náttúrulegu 2 kg hámarki á 96 dögum.

270
00:37:15,182 --> 00:37:18,951
Líkamar þeirra eiga í miklu basli við
þennan öfgafulla líkamlega þrýsting,

271
00:37:18,976 --> 00:37:22,237
sem gerir bein-, hjarta- og
meltingarvandamál algeng.

272
00:37:24,312 --> 00:37:29,203
90% af þeim sem komast í sláturhúsið
eru með áberandi afbrigðilegt göngulag.

273
00:37:32,605 --> 00:37:35,987
Skúrarnir eru ekkert þrifnir yfir
alla 5 til 7 vikna hringrásina,

274
00:37:36,066 --> 00:37:40,213
sem veldur miklum ammóníumþéttleika
og getur ert og brennt húðina þeirra

275
00:37:41,404 --> 00:37:43,665
og truflað öndunarfærin þeirra.

276
00:37:58,710 --> 00:38:02,467
Kjúklingar sem eru seldir
undir samþykktum merkjum RSPCA

277
00:38:02,492 --> 00:38:05,127
fá sérbás í miðjum skúrnum,

278
00:38:05,152 --> 00:38:08,073
en annars eru aðstæður í ferlinu eins.

279
00:39:01,780 --> 00:39:05,521
Grisjun á sér stað undir dimmum
ljósum um miðja nótt,

280
00:39:05,546 --> 00:39:08,731
þegar fuglarnir eru hvað rólegastir
og sjá ekki hvað er að gerast.

281
00:39:09,077 --> 00:39:11,749
Þeir eru yfirleitt teknir
handvirkt af verktökum

282
00:39:11,774 --> 00:39:13,543
og fleygt í plastbakka,

283
00:39:13,568 --> 00:39:17,339
og bökkunum lyft upp í vörubíl
til að vera fluttir í sláturhúsið.

284
00:39:58,009 --> 00:40:02,208
Líkt og varphænur eru þær hengdar á
afturfótunum á sjálfvirka keðjulínu,

285
00:40:06,908 --> 00:40:09,060
og svo dýft ofan í rafbað,

286
00:40:10,791 --> 00:40:14,311
og fuglar sem lyfta hausnum
halda áfram fullir meðvitund

287
00:40:15,996 --> 00:40:19,234
áður en háls þeirra er skorin
opin með snúningsblaði.

288
00:40:30,275 --> 00:40:34,038
Vinnumaður stendur hjá með hníf
fyrir fugla sem missa af fyrsta blaðinu.

289
00:41:31,666 --> 00:41:33,704
Kalkúnar hafa verið kynbættir til að

290
00:41:33,744 --> 00:41:36,935
verða svo stórir að þeir
geta ekki lengur æxlast náttúrulega

291
00:41:37,070 --> 00:41:40,138
svo að kalkúnaiðnaðurinn
notast við gervifrjóvgun,

292
00:41:40,163 --> 00:41:42,490
sýnt hér á frjálsagöngubúi í Victoria

293
00:41:42,490 --> 00:41:44,199
en þó talin sem stöðluð aðferð

294
00:41:44,217 --> 00:41:47,239
á þeim fáu Áströlsku
útungunarbúum fyrir kalkúna.

295
00:41:52,441 --> 00:41:56,508
Þessir mjög forvitnu fuglar, eru
ræktaðir á keimlíkan hátt og kjúklingar,

296
00:41:56,533 --> 00:42:01,818
með 10-14 þúsund fugla í skúr
sem jafngildir 6 kalkúnum á fermeter.

297
00:42:09,411 --> 00:42:12,961
Genabreytingar og gervilýsing
hámarkar fóðurinntöku,

298
00:42:13,038 --> 00:42:16,498
sem stuðlar að vaxtarhraða sem er
tvöfaldur á við villta kalkúna.

299
00:42:16,569 --> 00:42:20,169
Þeir ná fljótlega vigt sem
fætur þeirra geta ekki borið.

300
00:43:11,594 --> 00:43:15,692
Þeir lifa í eigin úrgangi og sár
geta auðveldlega orðið sýkt.

301
00:43:38,761 --> 00:43:41,245
Dánartíðni eykst með aldri

302
00:43:41,270 --> 00:43:44,050
sem að jafnaði er 3-5% fyrir kvenkyn

303
00:43:44,075 --> 00:43:47,107
við endan á 12 vikna ævi
þeirra í skúrunum,

304
00:43:47,416 --> 00:43:51,741
og 10-12% fyrir karlkynið við
endan á 16 vikna ævi þeirra.

305
00:43:59,295 --> 00:44:02,272
Dauðu fuglunum er safnað
og hent eins og rusli.

306
00:44:18,321 --> 00:44:20,359
Restin er flutt í sláturhúsið,

307
00:44:24,676 --> 00:44:26,619
þar sem þeir eru kýldir, sparkað í og barnir

308
00:44:26,644 --> 00:44:29,993
á meðan þeir eru festir
á hvolf á sláturlínuna.

309
00:44:46,302 --> 00:44:49,918
Smærri sláturhús geta notað
einstaklings drápskeilur.

310
00:45:15,153 --> 00:45:18,203
4-5 milljón eru drepnir
á hverju ári í Ástralíu,

311
00:45:18,267 --> 00:45:21,515
þar sem flestir eru keyptir og
borðaðir í kringum Jól.

312
00:45:21,590 --> 00:45:25,847
Restin af árinu, og jafnvel mörg ár
í senn eru þeir frosnir.

313
00:46:14,553 --> 00:46:18,015
Eins og með kjúklinga þá eru tætarar
enn notaðir í útungunarstöðvum

314
00:46:18,040 --> 00:46:22,086
fyrir veiku og afskræmdu andarungana sem
eiga litla von að lifa fram að lokavexti.

315
00:46:30,047 --> 00:46:33,675
Andabúskapur á margt sameiginlegt
með kjúklinga- og kalkúnabúskap.

316
00:46:35,650 --> 00:46:39,358
Andarungar eru fluttir frá utungunarstöðinni
á fyrsta degi lífsins,

317
00:46:39,383 --> 00:46:43,279
og vaxa á
ofsahraða á aðeins 7 vikum,

318
00:46:43,362 --> 00:46:45,121
í rými með þúsundum annarra

319
00:46:45,146 --> 00:46:48,572
í sjaldþrifnum skúrum þar sem
sjúkdómar og dauðsföll eru algeng.

320
00:46:58,720 --> 00:47:03,191
Endur eru vatnadýr, og hafa því veika
fóta- og lærliði frá náttúrunnar hendi

321
00:47:03,216 --> 00:47:07,022
þar sem þær þurfa venjulega ekki að bera
alla líkamsþyngd sína yfir löng tímabil.

322
00:47:09,580 --> 00:47:12,973
Þar sem vatn er til staðar þá
fljóta endur til lengri tíma,

323
00:47:12,998 --> 00:47:16,265
og minnka þrýsting á vöðvana
og beinagrindina.

324
00:47:17,163 --> 00:47:19,281
Hinsvegar, þar sem þeim er neitað um vatn,

325
00:47:19,306 --> 00:47:23,300
eins og í flestum Áströlskum búum,
einnig frjálsagöngubúum,

326
00:47:23,456 --> 00:47:27,355
verða endur að bera alla líkamsþyngd
sína á fótunum í 7 vikur

327
00:47:27,535 --> 00:47:30,262
- og oft lengur fyrir endur
sem notaðar eru fyrir æxlun -

328
00:47:30,494 --> 00:47:34,102
sem leiðir til höltrunar, staðlausra
liða og brotinna beina.

329
00:47:35,550 --> 00:47:39,414
Kynbætur með það að markmiði að
láta endur vaxa hraðar og verða þyngri,

330
00:47:39,532 --> 00:47:41,900
í sambland með
ófullnægjandi beinamyndun

331
00:47:41,925 --> 00:47:43,936
í ungri beinagrind þeirra,

332
00:47:43,961 --> 00:47:47,781
bætir jafnvel enn meiri þrýstingi
á fóta- og lærliði sem eru veikir fyrir.

333
00:47:58,563 --> 00:48:00,772
Ekki einu sinni með vatn til að dýfa hausnum í,

334
00:48:00,837 --> 00:48:04,040
þá geta endur ekki haldið augunum,
nefinu og fjöðrunum hreinum,

335
00:48:04,065 --> 00:48:06,682
sem eykur líkur og sjúkdómum eða blindu.

336
00:48:13,674 --> 00:48:17,021
Þær búa í sínum eigin úrgangi og
mikið magn af ammoníu

337
00:48:17,045 --> 00:48:21,426
getur valdið sársaukafullum bruna
á fætur þeirra og aukið við sár og slys.

338
00:48:32,145 --> 00:48:34,791
Þetta afleita umhverfi og troðningur

339
00:48:34,816 --> 00:48:39,565
sem gjarnan leiðir til taugasjúkdóma þar
sem ósamhæfni, og haus- og hálsskjálftar,

340
00:48:39,590 --> 00:48:43,550
eru undanfarar lömunar,
flogs, dás og dauða.

341
00:48:58,350 --> 00:49:02,049
Þegar veikar eða særðar endur
eru fundnar af vinnumönnum,

342
00:49:02,074 --> 00:49:04,064
eru þær drepnar með hálsbroti.

343
00:49:18,429 --> 00:49:21,021
Eftir 49 daga er þeim
safnað í bakka

344
00:49:21,046 --> 00:49:24,093
og lyft í vörubíla til þess
að vera fluttar í sláturhúsið.

345
00:49:58,169 --> 00:50:00,035
Margar lifa ekki ferðalagið af.

346
00:50:02,120 --> 00:50:04,363
Rétt eins og kjúklingar og kalkúnar,

347
00:50:04,383 --> 00:50:06,870
eru endur hengdar á fótunum
á sláturlínuna.

348
00:50:10,699 --> 00:50:14,409
Hið dæmigerða rafbað er,
enn og aftur, ekki alltaf skilvirkt,

349
00:50:14,527 --> 00:50:17,418
og margir fuglar eru skornir
á háls fullir meðvitundar

350
00:50:17,438 --> 00:50:22,054
og deyja á endanum vegna blóðtaps
eða drukknunar í hitapottinum.

351
00:50:37,464 --> 00:50:40,564
Síðan 2018 hafa þrjú
fylki í Ástralíu

352
00:50:40,589 --> 00:50:43,918
bannað andaveiðar til skemmtunar
á grundvelli þess að það sé grimmt,

353
00:50:43,942 --> 00:50:46,991
en í Viktoríu, Suður Ástralíu
og Tasmaníu

354
00:50:47,563 --> 00:50:50,688
er þessi venja áfram lögleg
á meðan veiðileyfi eru opin ár hvert.

355
00:51:01,571 --> 00:51:05,173
Stofn vatnsfugla í Viktoríufylki
hefur stöðugt farið minnkandi,

356
00:51:05,198 --> 00:51:09,223
og náði mestri lægð 2017 í 34 ár,

357
00:51:09,232 --> 00:51:12,753
en samt heldur veiðin áfram
og er réttlæt vegna viðskipta

358
00:51:12,778 --> 00:51:15,290
fyrir dreifbýlin í
kringum vatnalöndin,

359
00:51:15,349 --> 00:51:18,766
og almennrar ánægju og
fullnægingu veiðimannanna.

360
00:51:35,620 --> 00:51:39,913
Tölvulíkön og áætlanir byggðar á athugunum
frá björgunarfólki á vatnalöndunum

361
00:51:39,938 --> 00:51:44,042
benda til að andaskyttur skylji
eftir jafn marga særða fugla

362
00:51:44,062 --> 00:51:47,522
eins og þeir drepa og ná, sem
telur mörg þúsund endur

363
00:51:47,547 --> 00:51:51,260
sem skyldar eru eftir til að
þjást og deyja frá sárum sínum.

364
00:51:58,022 --> 00:52:01,091
Að auki hafa lík af mörgum
löglega vörðum tegundum, eins og

365
00:52:01,116 --> 00:52:03,609
Freckled Duck
(sjaldgæf og í útrýmingarhættu),

366
00:52:03,634 --> 00:52:06,754
verið fundin í vatnalöndum
á veiðitímabilunum, þar sem

367
00:52:06,779 --> 00:52:10,139
skytturnar annaðhvort þekkja
ekki tegundina áður en þeir skjóta

368
00:52:10,164 --> 00:52:11,697
eða skjóta bara samt.

369
00:52:19,823 --> 00:52:22,299
Um 80% af öllum dún og fjöðrum

370
00:52:22,324 --> 00:52:26,252
sem notuð eru í hluti eins og jakka,
svefnpoka og rúmföt koma frá Kína,

371
00:52:26,448 --> 00:52:30,117
þar sem algengt er að endur
og gæsir eru reittar lifandi.

372
00:52:30,470 --> 00:52:34,136
Þetta felur í sér að fjöðrunum er kippt
úr skinninu með tilheyrandi sársauka,

373
00:52:34,200 --> 00:52:36,285
og skilur eftir sig opin og blóðug sár,

374
00:52:36,418 --> 00:52:40,002
ferli sem er endurtekið oft
áður en þeim er loksins slátrað.

375
00:52:42,584 --> 00:52:46,762
Birgjar vottaðir samkvæmt
ábyrgum dún stöðlum hafa jafnvel

376
00:52:46,845 --> 00:52:49,229
verið staðnir að verki við lifandi reitingu.

377
00:52:49,438 --> 00:52:52,456
Á endanum þá er ekki mögulegt að vita
hvort ákveðnar dúnafurðir

378
00:52:52,535 --> 00:52:55,495
í Ástralíu og annars staðar
koma frá þessum býlum.

379
00:53:23,812 --> 00:53:26,578
Eins og mannfólk þá hafa
kýr sterkt móðureðli

380
00:53:26,598 --> 00:53:28,907
sem mynda sterk tengsl við ungviði sín,

381
00:53:28,932 --> 00:53:31,769
og verða að fæða til þess
að framleiða mjólk.

382
00:53:32,755 --> 00:53:35,127
Á mjólkurbúum eru þær
gerðar óléttar með valdi

383
00:53:35,152 --> 00:53:37,360
ár hvert til að halda
uppi mjólkuframleiðslu,

384
00:53:37,380 --> 00:53:40,795
yfirleitt með gervifrjóvgun
frekar en náttúrulegri æxlun,

385
00:53:40,815 --> 00:53:44,560
sem krefst þess að vinnumenn stingi
hendi inn í endaþarm kúarinnar

386
00:53:44,591 --> 00:53:48,908
til þess að staðsetja leghálsinn meðan
sæði sem safnað er frá nauti er sprautað inn.

387
00:53:52,660 --> 00:53:57,141
Kálfarnir þeirra eru teknir frá þeim
aðeins nokkrum klukkustundum frá fæðingu

388
00:53:57,166 --> 00:54:01,896
til þess að mjólkinni, sem er ætluð þeim,
geti verið safnað saman og selt til manneldis.

389
00:54:12,232 --> 00:54:14,632
Dagana eftir aðskilnaðinn,

390
00:54:14,657 --> 00:54:16,456
baula mæðurnar dag og nótt,

391
00:54:16,532 --> 00:54:18,113
leitandi að kálfunum sínum.

392
00:54:18,705 --> 00:54:21,471
Það er vitað til að þær syrgja
í marga daga og jafnvel vikur.

393
00:54:23,420 --> 00:54:25,904
Karlkyns kálfarnir, eru taldir

394
00:54:25,929 --> 00:54:28,300
 gagnslausir í mjólkuriðnaðinum
 vegna þess

395
00:54:28,325 --> 00:54:30,468
að þeir geta
aldrei framleitt mjólk.

396
00:54:30,498 --> 00:54:34,755
Þeir eru einangraðir í fimm daga
áður en þeim er smalað í vörubíl,

397
00:54:35,944 --> 00:54:37,652
og sendir í sláturhúsið.

398
00:54:39,869 --> 00:54:43,443
Þeim getur verið neitað um mat
seinustu 30 klst lífs síns.

399
00:54:45,197 --> 00:54:48,922
Sveltir, ringlaðir og
örvæntingafullir í væntumþykju,

400
00:54:49,349 --> 00:54:52,736
gráta þeir til mæðra sinna
úr stíu sláturhússins

401
00:54:52,761 --> 00:54:55,007
þar sem þeir verða
drepnir daginn eftir.

402
00:55:57,539 --> 00:56:01,100
Þeir sem forðast rotarann
eða eru rotaðir illa

403
00:56:01,125 --> 00:56:02,925
eru drepnir fullir meðvitundar.

404
00:56:18,995 --> 00:56:24,347
Um 700.000 karlkyns kálfum er slátrað
sem úrgangsafurð mjólkuriðnaðarins

405
00:56:24,372 --> 00:56:26,537
á hverju ári í Ástralíu.

406
00:56:28,653 --> 00:56:32,983
Lítill fjöldi karlkyns kálfa fá
að vaxa lengur, allt að 20 vikur,

407
00:56:33,081 --> 00:56:34,948
og er slátrað fyrir kálfakjöt.

408
00:56:41,698 --> 00:56:44,363
Kvenkynskálfarnir eru
einnig einangraðar,

409
00:56:44,388 --> 00:56:46,464
fóðraðar á mjólkurduftslausn,

410
00:56:46,489 --> 00:56:50,666
og á endanum settar í ferlið eftir að
hafa sjálfar verið gerðar óléttar.

411
00:57:26,270 --> 00:57:31,003
2-3svar á dag, er mjólkandi kúnum
smalað inn í mjólkurskúrinn

412
00:57:31,028 --> 00:57:34,095
og tengdar við iðnaðarmjólkurvélar.

413
00:57:45,878 --> 00:57:48,938
Við náttúrulegar aðstæður
geta þær lifað í allt að 20 ár.

414
00:57:48,963 --> 00:57:51,728
Á mjólkurbúum endast þær aðeins 4-8 ár,

415
00:57:53,945 --> 00:57:56,750
sumar - kallaðar „downers“ -
falla frá undan þrýstingnum

416
00:57:56,750 --> 00:57:56,828
af samfelldum meðgöngum og við að
framleiða allt að 10 sinnum meiri mjólk
sumar - kallaðar „downers“ -
falla frá undan þrýstingnum

417
00:57:56,828 --> 00:58:00,074
af samfelldum meðgöngum og við að
framleiða allt að 10 sinnum meiri mjólk

418
00:58:00,133 --> 00:58:02,000
en þær myndu eðlilega gera,

419
00:58:02,335 --> 00:58:05,980
restin er send í slátrun þegar
hægir mjólkurframleiðslunni

420
00:58:06,005 --> 00:58:08,440
eða þær verða of slasaðar
til að halda áfram.

421
00:59:07,412 --> 00:59:12,432
Gervifrjóvgun er einnig tekin fram yfir
náttúrulega æxlun í nautakjötsframleiðslu.

422
00:59:13,136 --> 00:59:18,163
Kálfar ræktaðir fyrir kjöt ganga undir
nokkrar sársaukafullar aðgerðir

423
00:59:18,255 --> 00:59:22,193
án deyfingar, eins og hornaklippingar

424
00:59:29,012 --> 00:59:30,012
eyrnamerkingar

425
00:59:33,151 --> 00:59:35,351
geldingar, með hníf eða með

426
00:59:35,373 --> 00:59:37,088
framkvæmd sem kallast „ringing“,

427
00:59:37,113 --> 00:59:41,275
þar sem að teygju er kyrfilega komið
fyrir við stofn eistnanna,

428
00:59:41,300 --> 00:59:45,240
sem takmarkar blóðflæði þar til
þau á endanum rotna og detta af.

429
00:59:47,744 --> 00:59:50,299
og merkingar með heitu járni.

430
00:59:55,040 --> 00:59:59,974
Þeir sem veikjast fá ekki aðstoð
dýralækna og versna fljótt.

431
01:00:24,100 --> 01:00:28,785
Lyf eins og sýklalyf, vaxtar
hormón, vítamín og bætiefni

432
01:00:28,810 --> 01:00:32,150
og prógesterón til að viðhalda
frjóvgun eru sprautuð...

433
01:00:34,786 --> 01:00:36,319
eða sett inn í leggöngin...

434
01:00:39,327 --> 01:00:40,327
eða munnlega.

435
01:00:42,031 --> 01:00:45,991
Þessar og aðrar venjubundnar rútínur eins
og flokkun eða skoðun fyrir meðgöngu

436
01:00:46,058 --> 01:00:48,896
láta kýrnar með valdi
hópast í gegnum svæðis kerfi

437
01:00:48,921 --> 01:00:52,854
inn í skorðaðan kassa sem kallast
crush fyrir stakar skoðanir.

438
01:01:37,429 --> 01:01:40,889
Í kringum 40% af nautakjöts birgðum Ástralíu

439
01:01:41,021 --> 01:01:44,701
og 80% af nautakjöti sem selt er
í stærstu matvörubúðunum innanlands

440
01:01:44,910 --> 01:01:49,176
kemur frá nautgripum sem hafa eytt
síðustu 10-15% af lífi sínu

441
01:01:49,208 --> 01:01:51,142
troðnir inní hrjóstraða fæðureiti,

442
01:01:51,264 --> 01:01:55,735
þar sem þeir eru fitaðir upp með korni
fyrir slátrun 18 mánaða gamlir.

443
01:02:47,567 --> 01:02:52,002
Þeir eru neyddir inní the knockbox, þar
sem þeir reyna örvæntingafullt að sleppa.

444
01:04:10,986 --> 01:04:14,337
Pinnabyssan er algengasta
aðferðin við að rota kýr,

445
01:04:14,390 --> 01:04:18,862
en sérstaklega minni byssurnar
virka oft illa á svona stór dýr

446
01:04:18,887 --> 01:04:23,287
valda einungis sársauka og heftri
hreyfigetu en ekki ómeðvitund.

447
01:04:43,920 --> 01:04:46,453
Riffill er óalgengari valkostur.

448
01:05:23,713 --> 01:05:27,471
Til viðbótar við að sjá dýrin
fyrir framan sig vera rotuð,

449
01:05:27,496 --> 01:05:30,261
drepin, og stundum jafnvel vinnsluna sjálfa,

450
01:05:30,327 --> 01:05:34,779
þá í flestum tilfellum þurfa þau einnig
að hlusta á örlög sín frá næsta herbergi.

451
01:05:49,333 --> 01:05:53,300
Frá ófrískum kúm sem er slátrað
kemur blóð frá ófæddum kálfunum,

452
01:05:53,327 --> 01:05:56,763
þekkt sem kálfa fóstur blóðvatn
eða kúa fóstur blóðvatn,

453
01:05:56,842 --> 01:05:59,479
sem er mikils virði
fyrir lyfjaiðnaðinn,

454
01:05:59,504 --> 01:06:02,337
og selst í kringum $600 per líter.

455
01:06:04,208 --> 01:06:09,213
Húð kúanna og kálfanna er
send í leðurvinnslustöðvar,

456
01:06:09,265 --> 01:06:12,149
meirihlutinn af því fer í útflutning.

457
01:06:12,227 --> 01:06:13,670
Það er algengur misskilningur

458
01:06:13,695 --> 01:06:18,240
að leður sé afgangsafurð úr kjötiðnaðinum
ætlað til að minnka sóun.

459
01:06:18,334 --> 01:06:21,147
Það er mun nákvæmara að
segja að það sé vara

460
01:06:21,163 --> 01:06:23,949
sem stundum er meira virði
en kjöt

461
01:06:23,974 --> 01:06:25,728
að því marki að fleiri og fleiri dýr

462
01:06:25,753 --> 01:06:28,619
eru frekar drepin fyrir húð sína
en fyrir hold sitt.

463
01:06:29,462 --> 01:06:33,549
Ódýrt leður notað í skó,
handtöskur og aðra fylgihluti

464
01:06:33,574 --> 01:06:37,323
er einnig flutt inn til Ástralíu,
Bandaríkjanna og Evrópu

465
01:06:37,350 --> 01:06:40,547
frá þróunarlöndum eins og
Indlandi og Bangladesh.

466
01:06:41,560 --> 01:06:44,362
Þar sem kýr eru taldar heilagar
af Hindu trúnni

467
01:06:44,387 --> 01:06:48,054
þá er slátrun á þeim ólögleg
í 24 af 29 ríkjum Indlands.

468
01:06:48,278 --> 01:06:50,255
Til að vera löglega slátrað fyrir leður,

469
01:06:50,280 --> 01:06:54,024
þurfa þau fyrst að ferðast
hundruði eða þúsundi kílómetra

470
01:06:54,051 --> 01:06:58,258
til einna af fimm undanþegnu ríkjanna
eða yfir landamærin til Bangladesh.

471
01:06:58,283 --> 01:07:00,651
Það fer eftir leiðinni
og fjölda dýra

472
01:07:00,808 --> 01:07:05,277
- sem stundum telja þúsundum - en mikið
af þessari ferð getur verið fótgangandi.

473
01:07:07,661 --> 01:07:11,327
Í undirbúningnum eru skór
negldir í fóta margra

474
01:07:11,428 --> 01:07:14,312
og reipi þrætt fast í
gegnum nef þeirra.

475
01:07:15,782 --> 01:07:19,732
Uppgefin, hungruð og þyrst,
falla þau mörg á leiðinni,

476
01:07:21,379 --> 01:07:25,866
neydd áfram með því að toga í
nef reipin eða brjóta hala þeirra...

477
01:07:30,842 --> 01:07:34,785
barin með prikum eða nudduð í
augun með chilli pipar.

478
01:07:37,833 --> 01:07:41,195
Restina af ferðinni er þeim troðið
inn og út úr flutningabílum,

479
01:07:43,211 --> 01:07:47,356
hornin þeirra stingandi hver aðra
og oft brotna beinin þeirra.

480
01:07:50,160 --> 01:07:54,048
Þau sem komast í sláturhúsið
eru drepin fyrir framan hvort annað

481
01:07:54,073 --> 01:07:55,699
án fyrirfram rotunar,

482
01:07:59,660 --> 01:08:01,572
sum jafnvel húðflett lifandi.

483
01:08:03,762 --> 01:08:06,131
Húð þeirra er drekkt í eiturefnum, sem eru

484
01:08:06,156 --> 01:08:09,235
þekkt fyrir að valda krabbameini
eða slæmum húðsjúkdómum,

485
01:08:09,418 --> 01:08:10,685
oft af börnum.

486
01:08:15,275 --> 01:08:17,323
Grundvallar hugmynd temjureiða

487
01:08:17,348 --> 01:08:22,281
er líkamleg stjórnun og yfirráð
yfir veikari og berskjaldaðri verum.

488
01:08:22,535 --> 01:08:26,141
Kálfar og naut eru
líkamlega espuð upp

489
01:08:26,165 --> 01:08:28,129
til skemmtunar áhorfenda

490
01:08:28,154 --> 01:08:32,443
í um 240 temjureiðum um alla
Ástralíu á hverju ári.

491
01:08:34,877 --> 01:08:38,590
Sem venjulega mjög ljúf dýr,
þurfa þau að þola hala snúning,

492
01:08:47,798 --> 01:08:48,998
rafstuð

493
01:08:59,373 --> 01:09:01,928
og aðra líkamlega misþyrmingu bakvið tjöldin,

494
01:09:12,360 --> 01:09:16,782
að auki eru notaðir sporar og
ólar vafðar fastar um kviðinn,

495
01:09:16,807 --> 01:09:18,925
til að láta þá "buck" og virðast tryllta.

496
01:09:47,318 --> 01:09:51,619
Með ákefð og áhættu, nauðsynlegum
þáttum fyrir skemmtilega sýningu,

497
01:09:51,721 --> 01:09:53,204
eru meiðsli óhjákvæmileg.

498
01:10:28,840 --> 01:10:32,411
Kálfa- og nautasnörun felur í sér
hengingu á dauðhræddum dýrum

499
01:10:32,436 --> 01:10:35,777
sem reyna að hlaupa í burtu en eru hnykkt
niður með ofbeldi,

500
01:10:35,830 --> 01:10:40,411
afleiðingin er oft mar, brotnir útlimir,
brotin horn og jafnvel háls,

501
01:10:40,528 --> 01:10:45,515
rifin liðbönd, innvortis blæðingar
og húðbeðs skemmdir.

502
01:11:19,131 --> 01:11:21,543
"Vetrar lömbun" er
sæðing á kindum

503
01:11:21,568 --> 01:11:23,234
svo þær beri í vetrar mánuðunum,

504
01:11:23,675 --> 01:11:27,106
sem þýðir að lömbin eru vanin á
vorin þegar túnin eru mest frjó.

505
01:11:27,285 --> 01:11:29,636
Þó að þetta gerir lömbum
kleift að vaxa hraðar

506
01:11:29,661 --> 01:11:34,367
þá er útkoman sú að 10-15 milljón nýfæddra
lamba -gróflega eitt af hverjum fjórum-

507
01:11:34,392 --> 01:11:38,438
deyja innan 48 klukkustunda eftir burð
útaf miklum kulda.

508
01:11:39,030 --> 01:11:42,698
Fyrir sauðfjárbændur þá er þetta
ákjósanlegara en hærri fóður kostnaður

509
01:11:42,723 --> 01:11:44,465
"lömbunar" á hlýrri mánuðum.

510
01:11:47,343 --> 01:11:51,964
Merino tegundin, sem er notuð í
80% af ullarframleiðslu Ástralíu,

511
01:11:51,989 --> 01:11:54,377
hefur verið kynbætt
til að hafa hrukkótta húð

512
01:11:54,402 --> 01:11:56,205
afleiðingin er of mikil ull

513
01:11:56,230 --> 01:11:59,214
sem gerir flugusýkingar
algengari.

514
01:11:59,657 --> 01:12:03,507
Til að minnka saur og flugusýkingar
hjá lömbum sem lifa til sumars,

515
01:12:03,532 --> 01:12:05,958
eru rófur þeirra styttar eða teknar alveg af,

516
01:12:05,983 --> 01:12:08,481
og þau eru oft "mulesed"
á sama tíma,

517
01:12:08,506 --> 01:12:11,008
sem felur í sér að skera
húð í kringum endaþarm þeirra

518
01:12:11,035 --> 01:12:13,545
og enda rófu þeirra
með málm klippum.

519
01:12:14,474 --> 01:12:16,506
Ef lömbin eru yngri en 6 mánaða

520
01:12:16,531 --> 01:12:19,126
þá er löglegt að gera þetta
án nokkurrar deyfingar.

521
01:12:23,063 --> 01:12:27,026
Rúningsklippurum er borgað eftir magni
rýjaðra kinda en ekki eftir tíma,

522
01:12:27,051 --> 01:12:29,629
þannig hraði er í forgangi frekar en nákvæmni

523
01:12:29,654 --> 01:12:32,866
og það er engin krafa um
formlega þjálfun eða faggildingu.

524
01:13:20,904 --> 01:13:24,037
Eftir nokkur ár þegar þær geta
ekki lengur framleitt nóg af ull

525
01:13:24,062 --> 01:13:28,106
eru kindurnar sendar til slátrunar
og seldar sem kindakjöt fyrir hagnað,

526
01:13:28,236 --> 01:13:31,673
lömb sem eru ræktuð fyrir kjöt eru drepin
á milli 4 og 12 mánaða gömul,

527
01:13:31,698 --> 01:13:34,881
langt fyrir náttúrulegan
líftíma þeirra sem eru 12-14 ár.

528
01:13:39,782 --> 01:13:42,887
19 af 32 milljónum kinda
sem drepin eru á hverju ári í Ástralíu

529
01:13:42,912 --> 01:13:44,324
fara í gegnum sölusvæði

530
01:13:44,558 --> 01:13:48,639
sem er millibils svæði búgarðs og
sláturhúsa eða einkakaupanda,

531
01:13:48,664 --> 01:13:52,586
þar sem að auki dýr eins og kýr,
kálfar, hestar, kjúklingar og svín

532
01:13:52,703 --> 01:13:53,970
eru boðin upp.

533
01:13:55,737 --> 01:13:59,399
Hita álag, ofþornun, örþreyta
eða fyrirliggjandi ástand

534
01:13:59,424 --> 01:14:02,034
eru algengar dauðaorsakir á sölusvæðum.

535
01:14:03,240 --> 01:14:06,813
Flestar kindurnar eru keyptar af
sláturhúsum fyrir kjöt þeirra.

536
01:14:11,854 --> 01:14:15,267
Ekkert dýr í sláturhúsi gengur
sjálfviljugt til síns dauða.

537
01:14:47,752 --> 01:14:50,950
Á ný sýnir sig að rafstuð er
reglulega árangurslaust

538
01:14:50,975 --> 01:14:54,092
og veldur einungis sársauka og
skelfir dýrin enn meir

539
01:14:54,117 --> 01:14:55,530
á þeirra síðustu stundu.

540
01:15:34,196 --> 01:15:36,262
Pinnabyssu rotun er ekkert betri.

541
01:16:11,552 --> 01:16:13,986
Sama hversu árangursrík
rotunin kann að líta út

542
01:16:14,011 --> 01:16:16,508
þá er ómögulegt að vita með
vissu hvort að dýrið

543
01:16:16,533 --> 01:16:20,090
hafi misst alveg meðvitund
og finni ekki lengur sársauka,

544
01:16:20,324 --> 01:16:24,190
eða sé bara lamað, geti ekki
hreyft sig og finni fyrir öllu.

545
01:16:52,942 --> 01:16:57,008
Í ótta sínum og neyð,
ná sum að sleppa í stutta stund

546
01:16:57,060 --> 01:17:00,240
til að standa beinlínis frammi
fyrir þeim sem voru á undan,

547
01:17:13,629 --> 01:17:16,841
eru síðan neydd til baka í röðina
vitandi það að þau eru næst.

548
01:17:31,218 --> 01:17:34,372
Geitur eru ræktaðar fyrir mjólk
á svipaðan hátt og kýr,

549
01:17:34,393 --> 01:17:38,039
margsinnis frjóvgaðar til að tryggja
stöðuga mjólkurframleiðslu.

550
01:17:38,065 --> 01:17:41,856
Sem smáiðnaður í Ástralíu
með einungis 65 býli

551
01:17:41,881 --> 01:17:45,075
þá er geitamjólk markaðsett sem
auðmeltari valkostur

552
01:17:45,101 --> 01:17:48,002
fyrir fólk sem er með
ofnæmi fyrir kúamjólk.

553
01:17:48,209 --> 01:17:51,992
Um allan heim drekka fleiri mjólk
úr geitum en frá öllum öðrum dýrum.

554
01:18:03,140 --> 01:18:06,073
Karlkyns kiðlingar sem
geta aldrei framleitt mjólk

555
01:18:06,098 --> 01:18:10,556
eru venjulega flokkaðir sem ónothæfir
og eru drepnir á býlinu stuttu eftir fæðingu

556
01:18:13,220 --> 01:18:17,483
á meðan kvenkynin eru ræktaðar til
að verða mjólkurframleiðendur sjálfar,

557
01:18:17,508 --> 01:18:21,156
að vísu eru sum býli sem rækta og
selja umfram geiturnar sínar fyrir kjöt.

558
01:18:27,682 --> 01:18:29,822
Mjólkandi mæður eru
mjólkaðar tvisvar á dag

559
01:18:29,847 --> 01:18:32,007
í allt að tíu ár fyrir slátrun,

560
01:18:32,111 --> 01:18:35,974
framleiða 4 lítra að hámarki
á dag sem verður selt ferskt

561
01:18:35,999 --> 01:18:40,021
eða breytt í ost, smjör,
rjómaís, jógúrt eða sápu.

562
01:18:50,779 --> 01:18:54,093
Ástralía er stærsti útflytjandi
geitakjöts í heiminum,

563
01:18:54,118 --> 01:18:56,724
megnið af því fer
til Bandaríkjanna.

564
01:18:56,867 --> 01:19:02,326
Einungis 10% kemur frá geitum sem eru ræktaðar
fyrir kjöt, restin kemur frá úthaga geitum

565
01:19:02,353 --> 01:19:05,180
villt tegund en upprunalega
frá bústofni sem slapp

566
01:19:05,205 --> 01:19:07,825
sem var færður til Ástralíu af Evrópubúum.

567
01:19:07,903 --> 01:19:10,823
Þessar frjálsu geitur eru
handsamaðar og fluttar

568
01:19:10,848 --> 01:19:15,004
á fæðureiti þekkta sem geitastöðvar,
þar sem þær eru fitaðar fyrir slátrun.

569
01:19:44,322 --> 01:19:47,829
Að ófrísk dýr séu send til
slátrunar er ekki óalgengt

570
01:19:47,855 --> 01:19:52,199
og óumflýjanlega munu sumar fæða í
flutningabílunum eða geymslustíunum,

571
01:19:52,226 --> 01:19:54,709
stuttu eftir að þeim er
hópað inn á dráps gólfið

572
01:19:55,022 --> 01:19:58,844
þá eru afkvæmi þeirra skilin eftir
til að deyja úr sulti eða smiti,

573
01:19:58,869 --> 01:20:01,269
hrópandi til dánu mæðra sinna.

574
01:22:13,547 --> 01:22:16,973
Lax er mest borðaði
fiskur í Ástralíu,

575
01:22:17,038 --> 01:22:19,889
næstum 40,000 tonn
neytt á hverju ári.

576
01:22:20,050 --> 01:22:22,613
Þeir eru ræktaðir undan landi
í neðansjávar búrum,

577
01:22:22,665 --> 01:22:25,813
aðallega í höfnum við suður
og vestur strönd Tasmaníu

578
01:22:25,838 --> 01:22:27,505
vegna kaldari sjós þar.

579
01:22:29,011 --> 01:22:31,478
Hvert búr getur borið
allt að 60,000 fiska

580
01:22:31,496 --> 01:22:35,280
sem eru færðir frá innanlands
klakstöð 12-18 mánaða gamlir.

581
01:22:36,395 --> 01:22:39,518
Er þeir vaxa þá minnkar
plássið í búrunum

582
01:22:39,543 --> 01:22:41,517
þangað til þeir troðast þröngt saman.

583
01:22:42,660 --> 01:22:48,116
Rannsókn sem var gerð 2017 á eldislaxi
í Ástralíu, Noregi, Chile, Skotlandi og Kanada

584
01:22:48,141 --> 01:22:50,939
fann út að helmingur fiskanna
í kvíunum eru heyrnarlausir

585
01:22:50,964 --> 01:22:55,308
sem orsakast af of hröðum vexti
sem afmyndar hljóðskynjara þeirra.

586
01:22:57,250 --> 01:23:00,761
"The world-heritage Macquarie
Harbour" við vestur strönd Tasmaníu

587
01:23:00,786 --> 01:23:03,916
er heimili stærsta svæðis
fiskeldis í landinu

588
01:23:03,941 --> 01:23:08,177
með lykil fyrirtækjum laxeldis
iðnaðarins - Tassal, Huon og Petuna -

589
01:23:08,202 --> 01:23:11,836
sem öll eiga nokkur býli
sem innihalda allt að 2 tylftir kvía.

590
01:23:14,465 --> 01:23:19,865
Á eins árs tímabili til September 2016
þá voru 21,000 tonn af ónýttu fiskifóðri

591
01:23:19,942 --> 01:23:22,866
og óvitað magn af úrgangi
sem endaði í höfninni.

592
01:23:22,891 --> 01:23:26,766
Slíkt hátt stig mengunar leiddi
til hættulega lágs súrefnisstigs

593
01:23:26,791 --> 01:23:29,526
í vatninu og meiri hættu á sjúkdómum

594
01:23:29,551 --> 01:23:32,571
sem varð til þess að stór
hluti í kvíunum dó.

595
01:23:35,257 --> 01:23:39,716
Fjölmörg fjölda dauðaatvik frá 2015 til 2018

596
01:23:39,780 --> 01:23:42,931
voru rakin til köfnunar vegna lítils súrefnis,

597
01:23:42,956 --> 01:23:44,722
eða mannlegra mistaka og sjúkdóma.

598
01:23:49,191 --> 01:23:51,835
Stærsta af þessum þrem fyrirtækjum, Tassal,

599
01:23:51,900 --> 01:23:56,300
hreykir sér af ásættanlegum lífslíkum
sem eru 83% yfir allar kvíarnar.

600
01:23:56,793 --> 01:24:01,926
Eftir 15-18 mánuði í þessum sjávar búrum,
þegar þeir eru orðnir 7kg hver

601
01:24:01,951 --> 01:24:03,707
er laxinn soginn
upp í gegnum rör

602
01:24:03,732 --> 01:24:06,847
inn í uppskeru skip þar sem þeir
eru annaðhvort strax drepnir

603
01:24:06,872 --> 01:24:10,811
eða fluttir lifandi í geymum til
vinnslu svæðis á landi.

604
01:24:12,237 --> 01:24:15,998
Barramundi eru ræktaðir í öllum ríkjum
Ástralíu nema Tasmaníu.

605
01:24:16,023 --> 01:24:17,685
Í kaldari suður ríkjunum

606
01:24:17,710 --> 01:24:20,925
eru þeir ræktaðir í þúsundum
í litlum búrum inni.

607
01:24:29,682 --> 01:24:31,406
En í norður ríkjunum

608
01:24:31,431 --> 01:24:34,670
eru þeir ræktaðir annaðhvort í búrum
úti á hafi, svipað og laxeldi,

609
01:24:34,695 --> 01:24:37,810
eða í úti tjarnar kerfi
sem er líka notað fyrir silunga.

610
01:24:43,027 --> 01:24:46,996
Svokallaða mannúðlega leiðin í
uppskeru og drápi á eldis fiski

611
01:24:47,021 --> 01:24:51,010
felur í sér að soga þá ofan í ískalt
vatn til að þeir frjósi til bana.

612
01:25:03,730 --> 01:25:07,896
Langt frá því að vera mannúðlegt þá
er þetta hægur og kvalarfullur dauðdagi

613
01:25:07,921 --> 01:25:10,146
sem tekur stundum
hálftíma að deyða.

614
01:25:37,478 --> 01:25:41,558
Fiskar sem drepnir eru fyrir sashimi,
Japanskt góðgæti mært fyrir ferskleika,

615
01:25:41,583 --> 01:25:44,682
eru stungnir í höfuðið áður
en hálsæðin er skorin

616
01:25:44,707 --> 01:25:47,661
og eru síðan settir aftur
ofan í klaka til að blæða út.

617
01:25:49,210 --> 01:25:51,836
Búðir og veitingastaðir sem sýna lifandi fiska

618
01:25:51,862 --> 01:25:53,778
leyfa fólki sem vilja ferskleika

619
01:25:53,830 --> 01:25:56,646
að velja hvaða einstaklinga
þeir vilja drepa.

620
01:26:01,733 --> 01:26:05,873
3/4 af sjávarfangi sem neytt er í
Ástralíu er innflutt frá öðrum löndum,

621
01:26:05,897 --> 01:26:09,644
þar af eru megnið af tegundunum
rækjur, lax og túnfiskur.

622
01:26:18,654 --> 01:26:22,131
Togarar draga stór net í
gegnum vatnið fyrir aftan sig,

623
01:26:22,196 --> 01:26:24,800
grípandi allar tegundir
í sinni slóð.

624
01:26:33,708 --> 01:26:36,020
Í kringum 85% af fiskistofni heimsins

625
01:26:36,045 --> 01:26:39,052
er nú verið að veiða til fyllstu
afkasta eða ofveiddir.

626
01:26:39,473 --> 01:26:40,680
Á núverandi hraða

627
01:26:40,704 --> 01:26:44,577
þá er reiknað með að höfin okkar
verði fisklaus fyrir árið 2048.

628
01:26:54,543 --> 01:26:57,733
Kanínuiðnaðurinn í
Ástralíu er í basli.

629
01:26:57,773 --> 01:27:01,635
Mjög smitbærir sjúkdómar sem kynntir eru
til að útrýma villtum kanínum,

630
01:27:01,660 --> 01:27:04,831
bornir af skordýrum, geta snarlega
útrýmt heilu búunum,

631
01:27:04,856 --> 01:27:06,347
á meðan aðrir keppa við

632
01:27:06,372 --> 01:27:10,079
lægri verð villtra kanína sem
eru veiddar og drepnar af veiðimönnum.

633
01:27:10,705 --> 01:27:13,085
Kanínur í kjötrækt eyða
allri ævi sinni

634
01:27:13,109 --> 01:27:15,665
í vírbúrum, upphækkuðum frá gólfinu,

635
01:27:15,690 --> 01:27:20,279
án þess að geta stundað sína náttúrulegu hegðun
eins og að grafa, fela sig og hoppa.

636
01:27:20,680 --> 01:27:24,110
Staflinn af úrgangi sem safnast
fyrir á gólfinu undir þeim

637
01:27:24,135 --> 01:27:26,173
býr til mikið magn af ammóníaki.

638
01:27:26,500 --> 01:27:31,369
Kven kanínur sem eru hafðar fyrir fjölgun
geta verið neyddar til að lifa við þessar aðstæður

639
01:27:31,394 --> 01:27:34,661
í allt að 56 vikur á meðan
þær gjóta 7 sinnum.

640
01:27:44,654 --> 01:27:50,261
Flestar kanínurnar, sem geta lifað í
8-12 ár, eru drepnar 12 vikna gamlar.

641
01:27:55,113 --> 01:27:59,343
3 til 4 þúsund kanínur eru notaðar
til vísindarannsókna og tilrauna

642
01:27:59,368 --> 01:28:00,736
á hverju ári í Ástralíu,

643
01:28:00,761 --> 01:28:03,799
margar af þeim koma frá
þessari stöð í Victoríu

644
01:28:17,537 --> 01:28:20,982
Flestar loðvörur seldar í Ástralíu
eru innfluttar erlendis frá,

645
01:28:20,982 --> 01:28:22,994
mikið af þeim koma
frá kanínum.

646
01:28:23,177 --> 01:28:28,036
Árið 2015, lokaði fatamerkið Akubra
starfsemi sinni í Ástralíu

647
01:28:28,061 --> 01:28:30,928
og byrjaði að flytja inn
kanínu feld frá Evrópu.

648
01:28:38,105 --> 01:28:42,721
Ástralía flytur einnig inn loðfeld frá Kína,
heimsins stærsta loðfelds útflutnings aðila.

649
01:28:42,878 --> 01:28:46,848
Af 10 loðfeldsbúum heimsóttum
af leynilegum rannsóknarmanni,

650
01:28:46,873 --> 01:28:50,674
þá stundaði helmingurinn af þeim að
reita feldinn af lifandi kanínum,

651
01:28:50,699 --> 01:28:52,658
ferli sem er endurtekið á 3 mánaða fresti,

652
01:28:52,683 --> 01:28:55,418
á milli þess tíma lifa
kanínurnar í vírbúrum.

653
01:28:55,761 --> 01:28:58,562
Að reita leiðir til lengri og
arðbærari hára

654
01:28:58,587 --> 01:29:00,581
miðað við að rýja
eða klippa.

655
01:29:02,744 --> 01:29:05,028
Er kanínur eldast
þá vex minna af feld

656
01:29:05,052 --> 01:29:08,521
og á endanum eru þær hengdar upp og
húðflettar fyrir loka afurðina,

657
01:29:08,547 --> 01:29:10,480
stundum ennþá lifandi.

658
01:29:13,189 --> 01:29:17,122
12 kanínur eru drepnar til að gera
flókaefni bara fyrir einn Akubra hatt.

659
01:29:17,518 --> 01:29:22,121
Á heimsvísu er yfir 1 milljarður af kanínum
drepnar fyrir feld þeirra á hverju ári.

660
01:29:31,130 --> 01:29:34,277
Minkar eru almennt ræktaðir
fyrir loðfeld sinn í föt,

661
01:29:34,302 --> 01:29:37,035
fylgihluti eða jafnvel augnhárlengingar.

662
01:29:37,220 --> 01:29:39,198
Þar sem að engin minkabú eru í Ástralíu

663
01:29:39,250 --> 01:29:41,650
þá er loðfeldur þeirra innfluttur erlendis frá.

664
01:29:42,575 --> 01:29:44,948
Í náttúrunni myndi hver einstaklingur ná yfir

665
01:29:44,975 --> 01:29:47,375
allt að 2500 ekrur af votlendi.

666
01:29:47,750 --> 01:29:50,349
Þrátt fyrir kynslóðir
ræktaðar fyrir loðfeld

667
01:29:50,374 --> 01:29:52,440
þá hafa, þessi forvitnu
og einfara dýr,

668
01:29:52,465 --> 01:29:55,018
verið sýnd þjást mjög mikið í haldi,

669
01:29:55,233 --> 01:29:58,316
klesst inn í litlum vírbúrum þar sem
þrálát leiðindi og streita

670
01:29:58,341 --> 01:30:00,931
leiða til óðra hreyfinga og sjálfmeiðinga.

671
01:30:04,080 --> 01:30:07,774
Minkar notaðir til fjölgunar eru hafðir
í þessum búrum í fjögur til fimm ár,

672
01:30:07,799 --> 01:30:11,518
gjótandi á hverju ári
3 - 4 kettlingum,

673
01:30:11,755 --> 01:30:14,414
sem er slátrað og síðan
húðflettir 6 mánaða gamlir.

674
01:30:15,107 --> 01:30:18,019
Gasklefar eða lokaðir kassar
fylltir með véla pústi eru

675
01:30:18,045 --> 01:30:19,810
algengar leiðir til
að drepa minka,

676
01:30:19,834 --> 01:30:23,861
en eru ekki alltaf banvænar, sem leiðir
til að sumir vakna þegar þeir eru húðflettir.

677
01:30:30,676 --> 01:30:33,236
Endaþarms rafstuð eða
einfaldlega hálsbrot

678
01:30:33,340 --> 01:30:35,610
eru algengir aðrir valkostir.

679
01:31:04,200 --> 01:31:08,815
Á eftir minkum eru refir næst mest
ræktuðu dýr fyrir loðfeld

680
01:31:08,840 --> 01:31:11,760
og þeir eiga við mörg sömu vandamálin að stríða.

681
01:31:13,240 --> 01:31:17,384
Kínverskir loðfelds bændur halda því fram
að þeirra hagnaður sé svo lítill

682
01:31:17,449 --> 01:31:18,992
að þeir hafi ekki efni á að

683
01:31:19,017 --> 01:31:22,066
drepa refi með neinum öðrum
en mest hrottafengnu aðferðunum

684
01:31:22,565 --> 01:31:26,839
þar sem mikið af refum eru húðflettir
lifandi til að spara tíma og vinnu.

685
01:31:32,462 --> 01:31:37,034
Innleiddir til Ástralíu af Bresku landtökufólki
fyrir þeirra hefðbundnu íþrótt, refaveiðar,

686
01:31:37,059 --> 01:31:39,945
og seinna til að stjórna
dreifingu innleiddra kanína,

687
01:31:39,969 --> 01:31:42,994
þá eru refir núna flokkaðir sem
meindýr yfir allt landið,

688
01:31:43,020 --> 01:31:45,379
taldir vera yfir 7 milljónir.

689
01:31:45,691 --> 01:31:47,081
Veiði og skot á refum

690
01:31:47,106 --> 01:31:50,117
á einkaeign er lögleg
í öllum ríkjum.

691
01:32:03,065 --> 01:32:05,856
Oft óvart borðað af
upprunalegum dýrum á svæðinu

692
01:32:05,881 --> 01:32:07,943
eða t.d. hundum,

693
01:32:07,968 --> 01:32:12,525
þá er algengasta leiðin til að minnka
fjöldann að nota 1080 eitur agn.

694
01:32:12,887 --> 01:32:15,959
1080 er litlaust,
lyktarlaust og bragðlaust,

695
01:32:16,103 --> 01:32:19,503
veldur hægum, kvalarfullum
dauðdaga fyrir öll fórnarlömb.

696
01:32:28,281 --> 01:32:30,583
Þó að Ástralía, Evrópusambandið og Bandaríkin

697
01:32:30,608 --> 01:32:33,671
hafi bannað innflutning
á hunda- og kattafeldi

698
01:32:33,696 --> 01:32:36,734
þá hafa rannsóknir sýnt  að
kínverskir hunda- og kattaloðfeldir

699
01:32:36,759 --> 01:32:39,718
séu iðulega rangt merktir sem
refa-, kanínu- eða minkafeldir.

700
01:32:39,743 --> 01:32:43,448
Á hverju ári í Kína eru í kringum
2 milljónir hundar og kettir

701
01:32:43,473 --> 01:32:47,023
ræktaðir, stolnir frá heimilum,
eða teknir af götunni,

702
01:32:47,062 --> 01:32:48,662
þröngvað inní vírbúr

703
01:32:48,687 --> 01:32:52,115
og stundum fluttir í marga daga
án þess að fá mat eða vatn,

704
01:32:52,139 --> 01:32:55,558
til að vera hengdir, blóðgaðir,
barðir eða kyrktir til dauða

705
01:32:55,584 --> 01:32:57,117
eða jafnvel húðflettir lifandi.

706
01:33:17,957 --> 01:33:21,648
Í kringum 450.000 hvolpar eru
seldir til Ástralíu á hverju ári.

707
01:33:21,906 --> 01:33:25,404
Í kringum 85% koma frá
óskráðum ræktendum,

708
01:33:25,445 --> 01:33:27,641
en með litlu eftirliti til staðar,

709
01:33:27,666 --> 01:33:30,640
þá geta skráðir ræktendur
verið að reka hvolpaverksmiðjur,

710
01:33:30,698 --> 01:33:33,440
framleiðandi bæði hreina
og blandaða hvolpastofna

711
01:33:33,465 --> 01:33:35,732
til sölu í gæludýrabúðum eða á internetinu.

712
01:33:36,940 --> 01:33:39,834
Í þessum verksmiðjum þá
getur verið alveg löglegt

713
01:33:39,859 --> 01:33:43,269
að halda móðurtík lokaðri
í hrjóstrugu steyptu hólfi

714
01:33:43,294 --> 01:33:48,132
í skúr í 23 klukkutíma á dag,
í sífelldri endurfrjóvgun.

715
01:34:17,858 --> 01:34:20,116
Þeim er neitað um ást og félagsskap,

716
01:34:20,571 --> 01:34:22,756
meðhöndlaðar frekar sem framleiðsluvélar.

717
01:34:24,164 --> 01:34:27,095
Þessir sætu hvolpar, seldir
fyrir þúsundir dollara,

718
01:34:27,120 --> 01:34:30,186
þjást oft af sjúkdómum
eða öðrum heilsufarskvillum,

719
01:34:30,226 --> 01:34:32,336
eða hegðunarerfiðleikum,

720
01:34:32,361 --> 01:34:35,812
útaf aðstæðunum sem þeir voru
berskjaldaðir fyrir á býlinu

721
01:34:35,864 --> 01:34:38,425
og kynslóðum af valbundinni ræktun.

722
01:34:39,442 --> 01:34:40,594
„Hæ, hvernig hefur þú það“

723
01:34:40,905 --> 01:34:43,141
„Já, fínt. Muntu fá fleiri
Golden Retrievers inn?“

724
01:34:43,166 --> 01:34:48,796
„Ah, já, golden retrievers ef mér
skjátlast ekki munu koma næsta Laugardag“

725
01:34:48,871 --> 01:34:50,528
„Næsta laugardag? Ah ok“

726
01:34:50,553 --> 01:34:52,748
„Og... hvaðan koma þeir?
Eru þeir frá..."

727
01:34:52,852 --> 01:34:54,617
„Við erum með okkar eigin ræktanda“

728
01:34:54,669 --> 01:34:56,077
„Er það hvolpabú?“

729
01:34:56,110 --> 01:34:57,270
„Augljóslega ekki.“

730
01:35:03,113 --> 01:35:04,846
„Oh þeir eru svo fallegir!“

731
01:35:06,324 --> 01:35:07,385
„Og það er góður ræktandi?“

732
01:35:07,410 --> 01:35:08,833
„Já, klárlega, þeir eru skráðir“

733
01:35:08,858 --> 01:35:11,440
„Svo það er ekki... Ég hef heyrt
slæma hluti um hvolpabú...

734
01:35:11,460 --> 01:35:12,940
Þetta er ekki hvolpabú?“
„Alls ekki.“

735
01:35:12,970 --> 01:35:15,655
„Þú munt fá mjög veika
hvolpa frá hvolpabúum“

736
01:35:15,820 --> 01:35:16,868
„Veika hvolpa.“

737
01:35:27,232 --> 01:35:33,256
Á meðan, er áætlað að 200-250.000
afhentir eða flækingshundar og kettir séu

738
01:35:33,281 --> 01:35:37,480
deyddir með svæfingu á hverju ári í athvörfum
eða skýlum yfir allt landið,

739
01:35:37,505 --> 01:35:40,638
flestir þeirra eru heilsuhraustir
en enginn vill þá.

740
01:35:54,140 --> 01:35:58,009
Þrátt fyrir fjölda birtra
hneykslismála á undanförnum árum

741
01:35:58,034 --> 01:36:01,069
þá heldur mjóhundakapphlaup
áfram að vera stór og kraftmikill

742
01:36:01,094 --> 01:36:04,974
veðmála- og skemmtanaiðnaður
í Ástralíu og víðsvegar um heiminn.

743
01:36:04,999 --> 01:36:07,468
Snarleg hröðunin og rosalegur hraðinn

744
01:36:07,493 --> 01:36:10,655
þar sem þessir stóru hundar
elta tálbeituna í kringum braut

745
01:36:10,786 --> 01:36:13,931
endar óumflýjanlega í
árekstrum, föllum og meiðslum,

746
01:36:14,113 --> 01:36:18,476
það sem tíðkast mest eru rifnir vöðvar,
liðbandarof og ökklabrot.

747
01:36:18,945 --> 01:36:22,854
Í hverri viku á Áströlsku brautunum eru
allt að 200 hundar taldir meiðast

748
01:36:23,218 --> 01:36:26,638
þar sem áætlað er að 6 til 10
mjóhundar annaðhvort deyja á brautinni

749
01:36:26,857 --> 01:36:28,653
eða eru aflífaðir eftirá.

750
01:36:28,979 --> 01:36:32,538
Náttúrulegt lífskeið mjóhunda
er 12 - 14 ár.

751
01:36:32,563 --> 01:36:36,724
Keppnis mjóhundar byrja feril sinn
í kringum 18 mánaða gamlir,

752
01:36:36,855 --> 01:36:39,693
og hætta þegar þeir eru
4 og hálfs árs gamlir.

753
01:36:39,858 --> 01:36:41,411
Í New South Wales eru þeir með feril

754
01:36:41,436 --> 01:36:45,445
sem endist að meðaltali bara í 363 daga.

755
01:36:45,713 --> 01:36:51,211
Á milli 13.000 og 17.000 ungir mjóhundar
eru drepnir árlega í Ástralíu.

756
01:36:51,290 --> 01:36:54,042
Af 97.000 mjóhundum sem
ræktaðir voru í New South Wales

757
01:36:54,067 --> 01:36:56,830
á síðasta 12 ára tímabili til 2016,

758
01:36:57,005 --> 01:37:01,430
þá voru 50-70% eða meira af þeim drepnir
útaf því að þeir voru álitnir of hægir

759
01:37:01,455 --> 01:37:03,351
eða óhæfir til að keppa.

760
01:37:03,605 --> 01:37:05,187
Það eru að aukast sannanir sem

761
01:37:05,212 --> 01:37:08,209
sýna að mjóhundar eru reglulega
drepnir á ómannúðlegan hátt,

762
01:37:08,234 --> 01:37:11,718
af þjálfurum sem velja frekar ódýran
kost eins og byssuskot eða barsmíðar

763
01:37:11,744 --> 01:37:13,863
yfir að borga dýralækni fyrir líknardráp.

764
01:37:14,157 --> 01:37:17,390
Líkömum hundanna getur verið hent
í pytti á einkalóðum

765
01:37:17,415 --> 01:37:19,082
eða dreift um skóglendi.

766
01:37:20,150 --> 01:37:24,263
Notkun á lifandi dýrum sem beitu við
þjálfun á mjóhundum til að elta tálbeitu,

767
01:37:24,288 --> 01:37:26,966
þó það sé ólöglegt þá hefur
uppgötvast að það sé algengt,

768
01:37:26,991 --> 01:37:29,751
frá rannsókn árið 2015 í New South Wales

769
01:37:29,776 --> 01:37:32,675
var sagt að 85 til 90%
allra þjálfara

770
01:37:32,700 --> 01:37:34,300
stunda þá aðferð.

771
01:37:46,502 --> 01:37:51,567
Ómældum tölum af skelkuðum grísum, kanínum,
pokarottum, kjúklingum og kettlingum

772
01:37:51,592 --> 01:37:53,576
hafa verið tætt í sundur
til þess að kenna

773
01:37:53,601 --> 01:37:57,334
annars ljúfum, rólegum
dýrum að hlaupa í kringum braut.

774
01:38:01,851 --> 01:38:05,423
Hestar eru ekki full þroskaðir
fyrr en í kringum 5 ára, en almennt

775
01:38:05,443 --> 01:38:08,431
byrjar veðhlaupaferill
þeirra þegar þeir eru aðeins 2 ára

776
01:38:08,456 --> 01:38:10,276
vegna hyllinga meira verðlaunafés

777
01:38:10,301 --> 01:38:12,342
og hraðari endurheimtu fjárfestinga.

778
01:38:12,819 --> 01:38:15,273
Það hækkar gríðarlega
áhættuna á meiðslum

779
01:38:15,298 --> 01:38:17,941
þar sem 80% þjást
af sársauka í sköflungi,

780
01:38:17,966 --> 01:38:19,779
eða hryggsjúkdómum.

781
01:38:20,427 --> 01:38:23,042
Rannsóknir eftir veðhlaup
hafa oft fundið

782
01:38:23,067 --> 01:38:25,234
blóð í öndunarvegi og
lungum hestanna

783
01:38:25,258 --> 01:38:28,720
á meðal aukinnar tíðni og
alvarleika magasára

784
01:38:28,745 --> 01:38:31,006
er þjálfun og veðhlaup jukust.

785
01:38:31,970 --> 01:38:35,637
Á brautinni eru þeir barðir sárlega
til að fá þá til að fara hraðar.

786
01:38:35,638 --> 01:38:38,962
Veðhlaupareglur takmarka barning
á byrjunarstigum kapphlaupsins

787
01:38:38,962 --> 01:38:41,334
en á síðustu metrunum
þegar hestarnir eru þreyttir

788
01:38:41,358 --> 01:38:43,983
og eiga erfiðara með að bregðast við
þá eru engar hömlur

789
01:38:44,009 --> 01:38:47,230
og þeir eru oft barðir áfram
miskunnarlaust uns komið er í endamark.

790
01:38:47,666 --> 01:38:51,875
Hindrunarveðhlaup eru tölfræðilega 19 sinnum
meira hættuleg en flöt veðhlaup,

791
01:38:51,900 --> 01:38:54,377
þar sem alvarleg slys eru mjög algeng.

792
01:39:03,040 --> 01:39:06,717
Gróflega helmingur hestanna
sem eru í hindrunarveðhlaupum

793
01:39:06,742 --> 01:39:08,666
hverfa á hverju ári í Ástralíu,

794
01:39:08,691 --> 01:39:11,555
yfirgefa iðnaðinn hljóðlega
af óuppgefnum ástæðum,

795
01:39:11,580 --> 01:39:13,762
taka aldrei þátt eða láta heyra í sér aftur,

796
01:39:13,787 --> 01:39:15,120
eða eru drepnir á brautinni,

797
01:39:15,145 --> 01:39:19,270
þar sem grænar plötur eru settar fyrir
til að koma í veg fyrir að áhorfendur sjái.

798
01:39:33,119 --> 01:39:37,754
11-12.000 veðhlaupahestar eru
skráðir á hverju ári á landsvísu

799
01:39:37,779 --> 01:39:39,794
á meðan hverfa jafnmargir úr iðnaðinum,

800
01:39:39,819 --> 01:39:44,590
aðallega útaf slæmri frammistöðu,
erfiðs skaps eða meiðsla.

801
01:39:45,000 --> 01:39:46,905
Margir af þeim enda í vinnslustöðvum

802
01:39:46,950 --> 01:39:50,351
þar sem þeir eru drepnir fyrir gæludýra-
eða veðhlaupamjóhundafóður.

803
01:39:53,214 --> 01:39:56,747
Aðrir enda í einu af tveimur
skráðu hesta sláturhúsunum

804
01:39:56,772 --> 01:39:59,295
sem flytja út hrossakjöt
til manneldis.

805
01:40:16,443 --> 01:40:18,576
Hestar eru einnig notaðir í rodeo.

806
01:40:49,875 --> 01:40:53,738
Kameldýr voru flutt til Ástralíu á
19. öld til að vera notuð í flutninga

807
01:40:53,803 --> 01:40:57,002
svo var þeim sleppt í náttúruna
eftir að bílarnir komu.

808
01:40:57,160 --> 01:41:01,320
Árið 2008 var fjöldi þeirra
metinn í kringum 600.000

809
01:41:01,443 --> 01:41:03,886
sem olli því að ríkið
bjó til fækkunaráætlun

810
01:41:03,970 --> 01:41:06,197
sem helmingaði fjölda þeirra,

811
01:41:06,222 --> 01:41:08,797
aðallega með því að skjóta þau úr þyrlum

812
01:41:08,822 --> 01:41:12,110
en líka með því að hópa þeim saman
og ferja þau í sláturhús

813
01:41:12,135 --> 01:41:14,776
fyrir útflutning til Bandaríkjanna
og mið austurlanda,

814
01:41:14,801 --> 01:41:16,515
aðferðir sem enn eru notaðar í dag.

815
01:41:18,024 --> 01:41:22,028
Eftir að hafa eytt allri ævi sinni
lifandi frjáls án þess að sjá menn

816
01:41:22,053 --> 01:41:24,123
þá er fangelsun
og ofbeldisfull meðhöndlunin

817
01:41:24,148 --> 01:41:25,736
algerlega óþekkt fyrir þeim.

818
01:42:03,574 --> 01:42:05,962
Aukinn fjöldi
veiddra kameldýra

819
01:42:05,987 --> 01:42:09,167
eru færð yfir í kameldýra
mjólkurbú sem er stækkandi iðnaður

820
01:42:09,192 --> 01:42:12,123
sem auglýsir sig sem heilsusamlegri
valmöguleika í staðin

821
01:42:12,150 --> 01:42:15,022
fyrir kúamjólk og minna skemmandi en
að skjóta þau úr þyrlu.

822
01:42:21,980 --> 01:42:23,757
Á bilinu 6 til 10 milljónir dýra

823
01:42:23,782 --> 01:42:27,395
eru notuð til rannsókna og tilrauna
í Ástralíu á hverju ári

824
01:42:27,511 --> 01:42:29,426
þar á meðal 1-2 milljónir músa.

825
01:42:30,061 --> 01:42:34,208
Margar þessara tilrauna fela í sér
lifandi skurðaðgerðir án deyfinga

826
01:42:34,233 --> 01:42:36,500
eða snertingu við eiturefni eða sjúkdóma.

827
01:42:37,441 --> 01:42:41,032
Á endandum eru allar tilraunamýs
drepnar því það er ekki hægt

828
01:42:41,057 --> 01:42:43,448
að löglega sleppa
þeim frá rannsóknarstofunni.

829
01:42:43,643 --> 01:42:47,661
Koltvíoxíð gösun eða
ofskömmtun af ísóflúrani í gegnum

830
01:42:47,686 --> 01:42:50,544
gas eða sprautu, eru tvær
algengustu aðferðirnar til að drepa mýs

831
01:42:50,569 --> 01:42:53,490
eftir að þær hafa þjónað sínum tilgangi.

832
01:43:12,982 --> 01:43:15,753
Vísindalegar kannanir og
uppgötvanir nú til dags

833
01:43:15,818 --> 01:43:18,269
eigast á við smáatriði mannslíkamans

834
01:43:18,314 --> 01:43:20,683
þar sem ekki er gott að
nota dýr til viðmiðunar.

835
01:43:20,945 --> 01:43:24,924
Rannsókn frá árinu 2015 eftir The National
Institues of Health í Bandaríkjunum

836
01:43:24,950 --> 01:43:27,686
fundu að yfirþyrmandi 95% af öllum lyfjum

837
01:43:27,730 --> 01:43:30,664
sem sýnast hættulaus og
árangursrík í tilraunum á dýrum

838
01:43:30,691 --> 01:43:32,758
virka ekki fyrir mannfólk.

839
01:43:33,022 --> 01:43:35,764
Vanhugsað traust á niðurstöðum
frá tilraunum á dýrum

840
01:43:35,808 --> 01:43:38,619
þrátt fyrir aðra líklega
nákvæmari valmöguleika

841
01:43:38,707 --> 01:43:40,538
sem notast við sýni og frumur úr mönnum,

842
01:43:40,563 --> 01:43:43,722
lík, herma og
tölvunar módel,

843
01:43:43,792 --> 01:43:47,399
gæti hafa kostað heilsu og líf
tugþúsunda manna...

844
01:43:47,719 --> 01:43:49,386
og milljarða dýra.

845
01:43:55,461 --> 01:43:58,394
Hundruðir macaques,
silkiapa og bavíana

846
01:43:58,420 --> 01:44:01,544
eru skaffaðir árlega til
ástralskra rannsóknastofa

847
01:44:01,569 --> 01:44:04,245
frá þrem ríkisreknum
ræktunarstöðvum.

848
01:44:04,270 --> 01:44:07,236
Faldar frá almenningi
bakvið gríðarlega öryggisgæslu

849
01:44:07,261 --> 01:44:11,011
gera þessar rannsóknastofur
allskonar líflæknistilraunir

850
01:44:11,036 --> 01:44:14,444
á þessum gríðarlega vitru
dýrum áður en þeim er hent.

851
01:44:14,574 --> 01:44:17,058
Aðrir prímatar eru í haldi
í sirkusum

852
01:44:17,083 --> 01:44:19,680
þar sem þeim er sleppt úr búrinu
sínu, með rosalegan leiða,

853
01:44:19,705 --> 01:44:21,772
bara til að skemmta áhorfendum...

854
01:44:24,556 --> 01:44:26,400
eða, í dýragörðum.

855
01:45:02,720 --> 01:45:06,631
Ljón og tígrisdýr í haldi í
Ástralíu þjóna sama tilgangi,

856
01:45:06,656 --> 01:45:09,300
lifandi leiðinlegu og gremjulegu lífi

857
01:45:09,325 --> 01:45:11,428
fyrir skemmtun borgandi gesta.

858
01:45:17,310 --> 01:45:21,662
Á yfirborðinu geta sýningar sem
sýna þessi og önnur framandi dýr

859
01:45:21,687 --> 01:45:25,696
kallað fram undrun og spennu en
fáir horfa nógu lengi

860
01:45:25,721 --> 01:45:28,415
til að sjá síendurtekna
hegðun þeirra

861
01:45:28,532 --> 01:45:33,146
sem er merki um sálfræðilegt ástand
algengt yfir öll dýr í haldi,

862
01:45:33,171 --> 01:45:34,641
kallað zoochosis.

863
01:45:36,420 --> 01:45:38,640
Í hitabeltis loftslaginu í Queensland

864
01:45:38,665 --> 01:45:42,326
er Sea World með eina
ísbjörninn í haldi í Ástralíu.

865
01:45:42,351 --> 01:45:44,548
Þessi dýr eru náttúrulega þróuð

866
01:45:44,573 --> 01:45:47,595
fyrir ískalda veðráttu Norðurheimskauts
og hafa sýnt að í náttúrunni

867
01:45:47,620 --> 01:45:51,245
geti þeir synt 70km undir 24 tímum

868
01:45:51,270 --> 01:45:55,117
og ferðast 3000km að
meðaltali á ári.

869
01:45:55,414 --> 01:45:57,449
Hérna eru þeir fastir á svæði

870
01:45:57,474 --> 01:46:01,416
sem er gróflega 30 x 40 metra
breytt fyrir alla þeirra ævi.

871
01:46:19,467 --> 01:46:22,067
Selasýningar er vinsælt
aðdráttarafl fyrir dýragarða

872
01:46:22,092 --> 01:46:25,999
þar sem selum er kennt að sýna listir
fyrir mat frammi fyrir stórum áhorfendahóp.

873
01:46:26,148 --> 01:46:28,762
„Og það er öruggt að sjávarfangið
þitt kemur frá sjávarútvegi

874
01:46:28,787 --> 01:46:32,276
sem verndar fiskistofna, störf
og umhverfið.“

875
01:46:32,301 --> 01:46:35,773
Baksviðs dúsa þau í litlum rýmum
eins og öll önnur dýr í dýragörðum,

876
01:46:35,798 --> 01:46:39,877
syndandi sífellt í hringi
eða kveinandi af streitu.

877
01:46:47,109 --> 01:46:52,396
Í náttúrunni geta höfrungar ferðast
allt að 65km - 40 mílur - á dag

878
01:46:52,421 --> 01:46:55,030
og eru alltaf á hreyfingu
leitandi að mat,

879
01:46:55,055 --> 01:46:57,246
leikandi sér og að slást innan síns hóps.

880
01:46:57,403 --> 01:46:59,513
Þeir einir deila með mönnum og prímötum

881
01:46:59,538 --> 01:47:03,492
eiginleikanum að hafa sjálfsmeðvitund,
sannað með að þeir hafa innsæi og samkennd.

882
01:47:03,773 --> 01:47:05,596
Það eru ekki neinar lokaðar aðstæður

883
01:47:05,621 --> 01:47:09,215
sem geta útvegað allar þarfir fyrir
hegðunarmynstur þessa gríðar gáfuðu

884
01:47:09,240 --> 01:47:11,394
og skilvitlega flóknu dýra.

885
01:47:11,419 --> 01:47:14,321
Í kringum 80% af Sea World
höfrungum Ástralíu

886
01:47:14,346 --> 01:47:17,097
hafa verið ræktaðir í haldi
og verður aldrei sleppt,

887
01:47:17,141 --> 01:47:21,187
allt líf þeirra fer í að skemmta
daglega fyrir mat í verðlaun.

888
01:47:21,637 --> 01:47:23,976
Að ná réttu stigi hungurs
fyrir sýningar

889
01:47:24,001 --> 01:47:27,181
er mjög mikilvægt
fyrir góða sýningu

890
01:47:27,462 --> 01:47:31,026
því þetta er líklegast vinsælasta
aðdráttarafl dýragarðsins.

891
01:47:31,495 --> 01:47:36,023
Með yfir $133 milljónir í
aðgangs fé á hverju ári

892
01:47:36,048 --> 01:47:38,503
þá er minna en 1 prósent eytt í þeirra

893
01:47:38,528 --> 01:47:42,743
mikið auglýstu rannsóknar-, björgunar-
og endurhæfingar-frumkvæði.

894
01:47:43,871 --> 01:47:46,804
Ástralska ríkið setti
lög árið 1985

895
01:47:46,829 --> 01:47:49,002
að það yrðu engin fleiri
höfrungasöfn stofnuð

896
01:47:49,092 --> 01:47:51,174
og að þau sem væru til nú þegar
ættu að deyja hægt út,

897
01:47:51,199 --> 01:47:54,018
eftir að hafa séð sannanir þess
að hvalir í haldi

898
01:47:54,043 --> 01:47:58,017
þjást af streitu, hegðunar-
örðugleikum, eðlunarvandamálum,

899
01:47:58,042 --> 01:48:00,679
hærri dánartíðni og styttra lífskeiðs,

900
01:48:00,747 --> 01:48:04,676
jafnvel þótt að við fyrstu sýn virðist
þeir ánægðir með aðstæður sínar.

901
01:48:05,455 --> 01:48:07,594
Í dag eru bara tvær stofnanir eftir

902
01:48:07,619 --> 01:48:10,157
sem geta haldið starfsemi
sinni áfram útaf glufu

903
01:48:10,182 --> 01:48:13,621
sem leyfði þeim að hafa og sýna
dýr sem voru fædd í haldi

904
01:48:13,646 --> 01:48:16,672
þar með taldir þeir sem voru ræktaðir
af villtum höfrungum

905
01:48:16,697 --> 01:48:20,415
sem eiga að vera
endurhæfðir og slepptir.

906
01:48:20,527 --> 01:48:23,377
Þessi aðferð að bjarga,
frjóvga og sleppa

907
01:48:23,402 --> 01:48:25,962
leyfir þessum görðum að
halda sterkum genastofni

908
01:48:25,987 --> 01:48:30,362
til að tryggja að sýningar þeirra haldi
áfram og hlið þeirra haldist opin.

909
01:48:32,666 --> 01:48:34,801
Þó að Ástralskir höfrungagarðar geti ekki

910
01:48:34,846 --> 01:48:39,060
fangað og innflutt villta og heilsuhrausta
höfrunga þá er það raunverulega hægt

911
01:48:39,085 --> 01:48:42,009
í dýraskemmtanaiðnaðinum
annarstaðar í heiminum,

912
01:48:42,034 --> 01:48:46,248
þar sem algengur staður til að fanga
er í Japönskum bæ Taiji.

913
01:48:46,397 --> 01:48:48,684
Á hverju ári frá September til Mars

914
01:48:48,709 --> 01:48:51,661
eru þúsundir höfrunga og
annara smærri hvala

915
01:48:51,686 --> 01:48:54,551
hópað inn í rólega vík hjá Taiji

916
01:48:54,576 --> 01:48:57,144
og hrottalega slátrað
af sjómönnum bæjarins

917
01:48:57,169 --> 01:49:00,509
sem sjá þá annað hvort sem
tekjur eða meindýr.

918
01:49:00,535 --> 01:49:03,630
Höfrungaþjálfarar hafa sést
hjálpa veiðimönnunum

919
01:49:03,656 --> 01:49:04,926
í að hópa höfrungunum saman,

920
01:49:04,951 --> 01:49:07,710
veljandi út nokkra sem
verður ekki slátrað

921
01:49:07,737 --> 01:49:12,223
en í staðin fluttir á sædýrasafn
og höfrungagarða um allan heim.

922
01:49:16,395 --> 01:49:19,182
Ef þjóðarupphefð og
hennar siðferðisþróun

923
01:49:19,207 --> 01:49:21,808
getur verið dæmd eftir því
hvernig hún fer með dýrin sín...

924
01:49:21,833 --> 01:49:24,166
hvað segir það þá um Ástralíu?

925
01:49:27,905 --> 01:49:29,703
Hvað segir það
um Nýja Sjáland?

926
01:49:33,417 --> 01:49:34,617
Bandaríkin?

927
01:49:39,098 --> 01:49:40,098
Kanada?

928
01:49:41,879 --> 01:49:42,879
Mexíkó?

929
01:49:45,113 --> 01:49:46,379
Bretland?

930
01:49:48,157 --> 01:49:49,157
Ísrael?

931
01:49:51,060 --> 01:49:52,060
Spán?

932
01:49:54,557 --> 01:49:57,223
Hvað segir það um
okkur sem tegund?

933
01:49:58,592 --> 01:50:03,592
Í allri skráðri sögu okkar þá hafa
619 milljón manns verið drepnir í stríðum.

934
01:50:04,391 --> 01:50:07,466
Við drepum sama magn
af dýrum á 3gja daga fresti,

935
01:50:07,755 --> 01:50:10,727
og þar meðtalin eru ekki
fiskar og aðrar sjávarlífverur

936
01:50:10,752 --> 01:50:14,670
því dauði þeirra er svo mikill að það
er bara hægt að mæla þau í tonnum.

937
01:50:24,074 --> 01:50:27,064
En áður en við drepum þau
þá þurfum við að rækta þau...

938
01:50:29,877 --> 01:50:31,611
fangelsa og notfæra þau,

939
01:50:32,097 --> 01:50:33,145
fyrir mat...

940
01:50:34,552 --> 01:50:35,619
skemmtun...

941
01:50:37,265 --> 01:50:38,265
föt...

942
01:50:39,930 --> 01:50:41,028
og rannsóknir.

943
01:50:42,186 --> 01:50:44,853
Allt þeirra líf, frá fæðingu til dauða,

944
01:50:44,879 --> 01:50:48,278
er stjórnað af iðnuðum
sem hugsa bara um gróða.

945
01:50:50,096 --> 01:50:51,326
Veldi...

946
01:50:52,015 --> 01:50:53,098
þjáninga...

947
01:50:53,508 --> 01:50:54,603
og blóðs.

948
01:50:55,204 --> 01:50:59,074
Borgað fyrir af neytendum sem er sagt
að farið var vel með þau.

949
01:50:59,285 --> 01:51:01,712
Frjálsagöngu, úr heima haga, lífrænt.

950
01:51:01,790 --> 01:51:03,748
Að dauði þeirra hafi verið mannúðlegur,

951
01:51:03,800 --> 01:51:07,112
að grimmd gegn dýrum gerist
ekki hér í okkar landi,

952
01:51:07,316 --> 01:51:10,394
og ef það gerist þá mun ríkið okkar,
yfirvöld okkar

953
01:51:10,419 --> 01:51:12,486
finna það og laga það.

954
01:51:13,268 --> 01:51:16,907
Og við sem neytendur höfum enga
ástæðu til að halda annað

955
01:51:17,539 --> 01:51:20,055
því að borða og nota dýr er eðlilegt,

956
01:51:20,134 --> 01:51:21,601
við höfum alltaf gert það.

957
01:51:22,176 --> 01:51:25,465
Því vörurnar til sölu í
hillum matvörubúðanna

958
01:51:25,591 --> 01:51:28,850
eru svo mikið fjarlægðar frá
einstaklingunum sem voru áður til,

959
01:51:28,981 --> 01:51:30,412
sumir aðeins stuttlega,

960
01:51:30,821 --> 01:51:33,021
sumir í ár án huggunar.

961
01:51:34,263 --> 01:51:38,798
Einstaklingar sem deila með okkur og samföru-
nauta dýrum okkar sem við elskum svo mikið,

962
01:51:38,876 --> 01:51:41,374
okkar getu að finna fyrir ást.

963
01:51:42,900 --> 01:51:43,900
Hamingju.

964
01:51:46,700 --> 01:51:48,290
Hryggð og sorg.

965
01:51:49,371 --> 01:51:52,238
Sem deila með okkur,
okkar eiginleika að geta þjáðst.

966
01:51:58,932 --> 01:52:00,927
Okkar vilja til að lifa,

967
01:52:01,588 --> 01:52:02,588
að vera frjáls,

968
01:52:05,735 --> 01:52:07,468
að vera ekki séð sem hlutir,

969
01:52:08,061 --> 01:52:10,154
ekki fyrir gagnsemi okkar fyrir aðra,

970
01:52:10,179 --> 01:52:12,943
heldur fyrir hver við erum
sem einstaklingar.

971
01:52:13,324 --> 01:52:14,842
Verur í okkar eigin rétti,

972
01:52:14,867 --> 01:52:16,639
ekki einingar í framleiðslu.

973
01:52:16,664 --> 01:52:17,862
Ekki birgðir.

974
01:52:17,887 --> 01:52:21,154
Hann, hún, og þau, ekki „það“.

975
01:52:22,357 --> 01:52:23,460
Sannleikurinn er sá

976
01:52:23,563 --> 01:52:26,696
að það er engin mannúðleg leið
að drepa einhvern sem vill lifa.

977
01:52:27,493 --> 01:52:29,582
Þetta er ekki spurning um aðferð,

978
01:52:29,634 --> 01:52:31,706
eða betri leiðir til að gera ranga hlutinn.

979
01:52:32,025 --> 01:52:34,825
Stærri búr,
minni þrengsli,

980
01:52:34,853 --> 01:52:36,253
eða minna sársaukafullt gas.

981
01:52:38,566 --> 01:52:41,009
Við segjum okkur að þau
hafi lifað góðu lífi,

982
01:52:41,034 --> 01:52:42,879
og á endanum viti
þau ekki hvað koma skal

983
01:52:42,932 --> 01:52:44,233
og finni ekki fyrir neinu.

984
01:52:44,696 --> 01:52:45,696
En það gera þau.

985
01:52:45,828 --> 01:52:48,384
Á þeirra síðustu klukkustundum,
mínútum og sekúndum.

986
01:52:48,409 --> 01:52:51,233
þá er alltaf ótti, þá er alltaf sársauki.

987
01:52:51,560 --> 01:52:52,806
Lyktin af blóði.

988
01:52:54,000 --> 01:52:56,276
Öskrin frá öðrum meðlimum
þeirra eigin tegundar,

989
01:52:56,445 --> 01:52:58,598
sem þau hafa deilt ævi sinni með.

990
01:52:59,254 --> 01:53:01,551
Aldrei vilji eða löngun að deyja,

991
01:53:02,005 --> 01:53:04,054
mun frekar örvænting til að lifa,

992
01:53:05,121 --> 01:53:07,476
óð átök til þeirra síðasta andardrátts.

993
01:53:08,393 --> 01:53:10,625
Og aldrei er þeim sýnd miskunn eða samúð,

994
01:53:10,807 --> 01:53:11,873
frekar hæðst að,

995
01:53:13,122 --> 01:53:14,277
hlegið að,

996
01:53:15,027 --> 01:53:15,887
spörkuð,

997
01:53:15,912 --> 01:53:16,767
barin,

998
01:53:20,297 --> 01:53:21,528
hent eins og dúkkum,

999
01:53:21,553 --> 01:53:24,949
eða send í hakkara bara útaf því
þau fæddust sem vitlaust kyn.

1000
01:53:26,434 --> 01:53:28,034
Við tökum börnin þeirra.

1001
01:53:29,474 --> 01:53:30,941
Við tökum frelsi þeirra.

1002
01:53:32,671 --> 01:53:34,005
Við tökum líf þeirra,

1003
01:53:34,141 --> 01:53:37,038
sendum þau heilbrigð
í sláturhús

1004
01:53:37,063 --> 01:53:39,936
til að koma út sem pakkaðir
bitar á hinum endanum,

1005
01:53:40,165 --> 01:53:43,335
og við segjum okkur að
einhversstaðar á leiðinni

1006
01:53:43,360 --> 01:53:45,816
gerist eitthvað mannúðlegt og siðferðislegt.

1007
01:53:46,459 --> 01:53:48,798
Og í ferlinu þá völdum við okkur sjálfum skaða.

1008
01:53:48,838 --> 01:53:52,040
„The World Health Organisation
birti í morgun skýrslu

1009
01:53:52,065 --> 01:53:55,213
um hættur unna kjötvara
og rauðs kjöts…“

1010
01:53:55,350 --> 01:53:57,228
Við eyðileggjum umhverfið okkar,

1011
01:53:57,253 --> 01:54:02,426
framleiðandi, í gegnum dýrarækt, meira af
gróðurhúsaáhrifum en allur annar iðnaður

1012
01:54:02,540 --> 01:54:05,704
rífandi niður skógana okkar og
slátrandi innfæddu dýrunum okkar

1013
01:54:05,729 --> 01:54:07,331
til að búa til pláss fyrir búgarða.

1014
01:54:08,050 --> 01:54:11,442
Nautgripir heimsins einir
og sér neyta þess magns matar

1015
01:54:11,466 --> 01:54:15,306
sem passar fyrir kaloríulegar
þarfir 8.7 milljarða manna,

1016
01:54:15,842 --> 01:54:19,636
en samt eru einn af hverjum níu
mönnum - 795 milljónir -

1017
01:54:19,881 --> 01:54:25,111
sem þjást af alvarlegum næringarskorti,
og 844 milljónir skortir hreint vatn

1018
01:54:25,344 --> 01:54:28,944
á meðan 1000 lítrar eru notaðir
til að framleiða 1 lítra af mjólk

1019
01:54:28,969 --> 01:54:32,217
og 15000 lítrar fyrir eitt kíló af nautakjöti.

1020
01:54:33,364 --> 01:54:36,697
En samt höldum við áfram að
réttlæta landbúnað dýra

1021
01:54:36,722 --> 01:54:40,485
með því að segja að það sé eðlilegt,
nauðsynlegt og náttúrulegt.

1022
01:54:40,510 --> 01:54:43,416
Að dýraríkið eða
ákveðnar tegundir í því,

1023
01:54:43,520 --> 01:54:48,139
eru óæðri okkur því þau skortir
okkar sérstöku greind,

1024
01:54:48,164 --> 01:54:51,126
því þau eru eru veikari og
geta ekki varið sig.

1025
01:54:51,179 --> 01:54:53,976
Við trúum því, með okkar
augljósu yfirburðum,

1026
01:54:54,028 --> 01:54:57,798
að við höfum eignað okkur þann rétt að
beita afli, valdi og yfirráðum

1027
01:54:57,823 --> 01:55:02,784
yfir þeim sem við teljum óæðri
fyrir okkar skammsínu gjörðir.

1028
01:55:03,754 --> 01:55:06,879
Það er réttlæting sem
hefur verið notuð áður.

1029
01:55:07,050 --> 01:55:09,492
Af hvíta manninum til að
leggja svart fólk í ánauð,

1030
01:55:09,517 --> 01:55:11,674
eða til að taka landið og börnin þeirra.

1031
01:55:12,460 --> 01:55:14,727
Af Nasistunum til að myrða gyðingana.

1032
01:55:15,356 --> 01:55:17,679
Af körlum til að þagga og kúga konur.

1033
01:55:19,129 --> 01:55:22,088
Erum við dæmd til að endurtaka
söguna aftur og aftur?

1034
01:55:22,812 --> 01:55:26,197
Mun þessi yfirdrepskennd,
þessi hreina sjálfselska,

1035
01:55:26,222 --> 01:55:28,483
marka hver við erum sem tegund?

1036
01:55:29,109 --> 01:55:31,458
Eða erum við megnug um eitthvað meira?